نقش کارگزار در معاملات بورس


کارگزاران، اشخاص حقوقی هستند؛ آن ها به نمایندگی از طرف مشتریان خود، اقدام به معاملات و ارائه سایر خدمات در بازار سرمایه می‌کنند. فعالیت هر کارگزار، نیازمند مجوز تاسیس از سمت سازمان بورس و اوراق بهادار و با عضویت در کانون کارگزاری بورس و اوراق بهادار مربوطه، میسر می گردد.

همه چیز در باره کارگزار و کارگزاری بورس

برای ورود به بورس و انجام معاملات، حتما باید از طریق کارگزاری بورس اقدام کرد. کارگزار بورس در واقع به شرکت واسطی گفته می شود که انجام معاملات را برای ما سهل و آسان می کند. کارگزاری های بورس، خریدار و فروشنده را در بازار سهام به هم متصل می کنند و درازای این کار، دستمزد یا همان کارمزد دریافت می کنند. فعالیت کارگزاری ها محدود به واسطه گری نیست، آن ها وظایف زیادی دارند که در ادامه علاوه بر وظایف و خدمات کارگزاری های بورس، اندکی با تاریخچه کارگزاری بورس، تعداد کارگزاری های فعال ایران و هر آنچه که لازم است درباره کارگزار بورس بدانید، آشنا خواهیم شد. با ما همراه باشید.

کارگزاران، اشخاص حقوقی هستند؛ آن ها به نمایندگی از طرف مشتریان خود، اقدام به معاملات و ارائه سایر خدمات در بازار سرمایه می‌کنند. فعالیت هر کارگزار، نیازمند مجوز تاسیس از سمت سازمان بورس و اوراق بهادار و با عضویت در کانون کارگزاری بورس و اوراق بهادار مربوطه، میسر می گردد.

شرکت کارگزاری بورس چیست؟

شرکت کارگزاری بورس نهادی است که با کسب مجوز سازمان بورس و اوراق بهادار و عضویت در کانون کارگزاری بورس اوراق بهادار به فعالیت قانونی، در بازار بورس می‌پردازد. کارگزاری ‌ها و کارگزاران در واقع وکلای سرمایه‌ گذاران و واسط مابین فروشندگان و خریداران سهام، کالا، اوراق بهادار و اوراق مبتنی بر کالا، در این بازار هستند. آن ها در ازای هر معامله، مبلغی را به عنوان کارمزد از طرفین دریافت می‌کنند.

کارگزاری

البته این مبلغ پس از جوش خوردن معامله و تکمیل آن از شما دریافت می‌ شود. بنابراین، در صورت ثبت سفارش معامله و عدم موفقیت آن، مبلغی به کارگزاری بورس تعلق نمی گیرد. این شرکت ‌ها دانش خود را در اختیار عموم سرمایه‌ گذاران قرار می‌ دهند تا غیر حرفه‌ ای‌ های دنیای سرمایه‌ گذاری نیز قادر به فعالیت در این زمینه باشند؛ به این صورت بسیاری از امور بازار بورس توسط کارگزاری ‌ها تسهیل می شود.

به این ترتیب، با ارائه خدماتی همچون آموزش یا مشاوره، آماتورها را به سرمایه‌ گذاران حرفه ‌ای تبدیل می ‌کنند و با ارائه صندوق های سرمایه ‌گذاری مشترک، امکان سرمایه‌ گذاری با کمترین ریسک و بدون نیاز به دانش مدیریت سرمایه را در اختیار همگان قرار می ‌دهند. با این وجود، انتخاب یک کارگزاری مناسب با کارگزاران حرفه‌ ای، از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است.

آیا حضور کارگزاران بورس الزامی است؟

برای درک بهتر نقش کارگزاری، تصور کنید شرکت ‌های کارگزاری‌ نبودند؛ در این صورت برای انجام معاملات، مجبور بودید دائماً در ساختمان مرکزی بورس، بین جمعیت معامله گران به خرید و فروش می ‌پرداختید. اما با وجود کارگزاری‌ بورس، افراد به راحتی در قیمت و تعداد مدنظر، سفارش خود را ثبت کرده و پس از آن همه فعالیت‌ ها به‌ صورت خودکار انجام می‌ گیرد. بنابراین نقش کارگزاری ‌ها لازمه فعالیت، حیات و گسترش بازار سرمایه است.

تاریخچه کارگزاری‌ها

همزمان با تاسیس بورس تهران، کارگزاری بورس هم شروع به فعالیت کردد. اما در ابتدای امر، تنها 13 کارگزار فعال (عمدتا بانکی) در بازار سرمایه ایران مشغول به کار بودند. این کارگزاران تنها در 2 روز معاملاتی طی هفته و در ساعت‌های 10 الی 12 در تابلوی مظنه، معاملات را ثبت می‌ کردند.

در سال 1348 برای اولین بار 2 کارگزار از بخش خصوصی به این تعداد اضافه شد و بعدها یک کارگزار خصوصی دیگر نیز فعالیت خود را آغاز کرد. تا قبل از انقلاب یعنی سال 1357، 3 کارگزار خصوصی و 26 کارگزار نهادی در بازار فعالیت داشتند. ورود کارگزاران بخش خصوصی به بازار سرمایه در آن سال ‌ها به عنوان نقطه عطفی برای رونق معاملات و افزایش حجم داد و ستد‌ها شد.

در سال 1352، تقریبا نیمی از کل معاملات در اختیار دو کارگزاری خصوصی (کارگزاری محمود رضویان و محمود کریشچی) قرار داشت. بعد از اضافه شدن کارگزار سوم از بخش خصوصی (احمد سلطانی) یک سوم از کل معاملات در اختیار این 3 کارگزار بود.

فعالیت کارگزاران بورس از چه زمانی رونق گرفت؟

سال ‌های بعد از انقلاب در یک دوره، معاملات کارگزاری‌ ها از رونق افتاد، به‌ طوری‌ که حجم معاملات تا سال 1367 در حد صفر بود. از سال 1367 به بعد، مخصوصا دهه 70، بورس جان تازه ای گرفت. بر این اساس 7 کارگزار خصوصی به فهرست کارگزاران اضافه شدند. این تعداد کارگزار خصوصی‌ به‌ همراه 8 کارگزاری نهادین، معاملات را مجدد آغاز کردند.

در دهه 70، با مجوزهای جدیدی که سازمان کارگزاران بورس به کارگزاران اعطا کرد، معاملات آن‌ ها قوت گرفت اما اصل معاملات و ایجاد روند واقعی در داد و دستد‌ها از دهه 80 آغاز شد. تصویب قانون بازار اوراق بهادار جمهوری اسلامی در این دوره انجام شد. هر چند صنعت فعالیت کارگزاری‌ ها قدمت 50 ساله دارد، اما عمده پیشرفت و توسعه آن در 10 سال اخیر صورت گرفته است.

کارگزاری بورس

وظایف کارگزاران بورس چیست؟

از جمله خدماتی که کارگزاری بورس، به مشتریان خود ارائه می ‌دهد شامل موارد زیر می باشد:

معاملات اوراق بهادار

خرید و فروش سهام، حق تقدم سهام، اوراق بدهی، اوراق مشتقه و معاملات آتی و … در بورس، فرابورس، بورس کالا و بورس انرژی به صورت مستقیم و آنلاین از وظایف کارگزاران بورس است.

خدمات مشاوره‌

پذیرش، ثبت شرکت ‌و عرضه اوراق بهادار در بورس‌های مربوطه، ارائه خدمات مشاوره‌ ای به شرکت‌ های پذیرش شده در بورس یا فرابورس جهت نحوه انتشار اوراق، انجام افزایش سرمایه و…، ارائه خدمات و نظرات مشورتی به سرمایه‌ گذاران (خرید و فروش سهام یا سرمایه ‌گذاری در صندوق‌ ها، اوراق با درآمد ثابت و…) از جمله وظایف کارگزاران بورس است.

بازارگردانی اوراق بهادار

بازارگردانی به معنای فعالیتی است که با اخذ مجوزهای لازم، عرضه و تقاضا را در بازار سرمایه تنظیم می کند و مانع از نوسان شدید قیمت ‌ها می ‌شود. این ‌کار افزایش نقد شوندگی بازار را به دنبال دارد.

خدمات مالی

ارائه اطلاعات مربوط به ورقه بهادار، معامله، سفارشات خرید یا فروش و نشر ورقه بهادار به مشتری ها از جمله خدمات مالی کارگزاری بورس است.

تعهد پذیره نویسی

انجام تعهد خرید اوراق بهاداری که ظرف مهلت “پذیره‌ نویسی” به ‌فروش نرسیده است از دیگر وظایف کارگزاری بورس، می باشد.

انواع کارگزاری از لحاظ ارائه خدمات

به طور کلی کارگزاری ها از لحاظ ارائه خدمات به دو دسته کامل و محدود تقسیم می شوند که در ادامه خدمات آن ها را معرفی خواهیم کرد:

کارگزاری بورس با ارائه خدمات کامل

در کارگزاری با ارائه خدمات کامل، فعالیت های متنوعی برای مشریان انجام می شود، از جمله:

برنامه ‌ریزی های مالی

مدیریت حرفه ای سبد سهام

مشاوره سرمایه گذاری

این کارگزاری ها علاوه بر خدمات خرید و فروش، خدمات متنوع دیگری نیز دارند، مانند:

محاسبه ریسک و بازده سرمایه گذاری اشخاص حقیقی و حقوقی

انجام تحلیل درباره پرتفوی سرمایه‌ گذاران و شرکت ‌های سرمایه‌ گذار

ارائه خبرنامه‌ های تحلیلی به صورت روزانه، هفتگی و ماهانه

کارگزاری بورس با ارائه خدمات محدود

کارگزاری با ارائه خدمات محدود تنها به انجام معامله می پردازد و کارمزد دریافت می‌ کند. در واقع کارگزار با خدمات محدود، خدمات کمتری نسبت به کارگزار با خدمات کامل، ارائه می دهد اما در مقابل کارمزد اندکی دریافت می کند.

خدمات در کارگزاری با خدمات محدود، شامل موارد زیر است:

ارائه قیمت‌ های لحظه‌ ای سهام

ارائه اطلاعات درباره عرضه و تقاضای بازار

ارائه اطلاعات درباره حجم معاملات روزانه

خدمات مازاد کارگزاری بورس برای جذب مشتری

اعتبار معاملاتی

برخی از کارگزاری‌ ها براساس گردش مالی مشتریان خود، به آن‌ها اعتبار معاملاتی می‌ دهند. به این صورت که فرد بدون پرداخت مبلغی، سهام خود را از طریق اعتباری که کارگزاری به آن‌ ها می‌دهد، خرید یا فروش می‌ کند. این شیوه به عبارتی نوعی وام از طرف کارگزار به مشتریان با سطح اعتبار بالا است.

تخفیف معاملاتی

کارگزاران بورسی، در ازای خرید و فروش سهامی که برای مشتریان خود انجام می دهند، حق الزحمه دریافت می کنند که سقف آن توسط سازمان بورس، به تصویب رسیده است. برخی از کار گزاران، برای جذب مشتری، تخفیف هایی در کارمزد هر معامله، اعمال می کنند.

دوره‌های آموزشی

برخی از کارگزاری‌ ها دوره‌ هایی تحت عنوان آموزش بورس، برای افراد مبتدی به صورت حضوری یا غیرحضوری برگزار می ‌کنند.

نهاد کانون کارگزاران در ایران

کانون کارگزاران بورس اوراق بهادار در سال 1386 به عنوان یک مؤسسه غیردولتی فعالیت خود را آغاز کرد. اعضای آن کارگزاران فعال در بازار سرمایه هستند. همه کارگزاری‌ های بورسی برای فعالیت در بازار سرمایه باید به عضویت این کانون درآیند. کارگزاری ‌ها تابع قوانین واحد و استانداردی هستند که توسط کانون کارگزاران وضع می‌ گردد.

وظایف کانون کارگزاران بورس اوراق بهادار چیست؟

  • مهم‌ترین وظیفه آن نظارت و قانو‌ن ‌گذاری برای شرکت‌ های کارگزاری است.
  • نحوه و کیفیت خدمات ‌رسانی اعضا
  • پیشنهاد تغییر سقف کارمزدها و نرخ ‌های خدمات اعضای کانون به سازمان
  • ارتباط با سایر ارکان و فعالان بازار اوراق بهادار
  • ایجاد سازش و حل اختلافات و مشکلات بین کارگزاران، کارگزار معامله‌گران
  • تنظیم روابط بین اعضای کانون با یکدیگر و با اشخاص وابسته به اعضاء
  • کمک به تهیه و تدوین قوانین، مقررات و آئین ‌نامه‌های مربوط به اعضای کانون و بازار اوراق بهادار
  • کمک به ایجاد یک بازار اوراق بهادار عادلانه، رقابتی و کارا در کشور به منظور جلب اعتماد سرمایه‌ گذاران
  • ارتقاء اعتبار اعضای کانون و اشخاص وابسته به اعضاء

دفاتر و شعب کارگزاری بورس

یکی از نکاتی که باید هنگام انتخاب کارگزاری بورس به آن توجه کنیم، تعدد شعب و دفاتر مربوط به آن ‌ها در نقاط مختلف کشور است. براساس آخرین آمار و اطلاعات تا پایان سال 97، تهران با 457 شعبه، اصفهان 80 شعبه، مشهد 54 شعبه، کرج 50 شعبه و تبریز با 39 شعبه به عنوان 5 شهر با بیشترین شعب کارگزاری‌ ها هستند.

لیست کامل دفاتر کارگزاری را می توانید از اینجا دریافت کنید.

نحوه رتبه بندی کارگزاری بورس

شرکت ‌های کارگزاری به صورت ماهانه در چندین استان، بر اساس ارزش کل معاملات (حجم خرید و فروش)، ارزش معاملات خرد و بلوک کل، ارزش معاملات خرد و بلوک عادی و ارزش معاملات الکترونیکی رتبه‌ بندی می ‌شوند.

کارگزاری بورس

5 رتبه برتر از لحاظ ارزش معاملات کل و الکترونیکی:

  • کارگزاری مفید با ارزش معاملات کل 843 میلیارد تومان
  • کارگزاری آگاه با 40.551 میلیارد تومان
  • کارگزاری فارابی با 17.821 میلیارد تومان
  • کارگزاری مبین سرمایه با 13.660 میلیارد تومان
  • کارگزاری بانک پاسارگاد با 21.045 میلیارد

همچنین از نظر ارزش معاملات خرد و بلوک کل به ترتیب کارگزاری‌های مفید، آگاه، فارابی، بانک پاسارگاد و مبین سرمایه و از نظر ارزش معاملات خرد و بلوک عادی کارگزاری‌ های حافظ، بانک پاسارگاد، صبا تامین، بانک رفاه کارگران و مفید 5 رتبه برتر هستند.

انتخاب بهترین کارگزاری بورس

چطور کارگزار بورسی خود را انتخاب کنیم و بهترین کارگزار کدام است؟

مشتری مداری، کسب رتبه بالا در رتبه‌ بندی سالانه، فعالیت در بازارهای مختلف بورس (بورس، فرابورس، کالا و انرژی)، عملکرد مطلوب سیستم معاملات آنلاین، تعدد شعب و نمایندگی در استان‌های مختلف، سیستم پاسخگویی مناسب به مشتری، بهترین خدمات مشاوره‌ ای، سلسله برنامه ‌های آموزش حضوری یا مجازی، ارتباط خوب با صندوق‌ های سرمایه‌ گذاری، ارائه خدمات مالی از جمله وام قرض السحنه، نقش کارگزار در معاملات بورس اعتبار معاملاتی و … از جمله مواردی است که در انتخاب کارگزاری بورس خوب باید به آن توجه کرد.

چکیده مطلب

کارگزاری بورس و کارگزار بورس، دو مفهوم کلیدی هستند که بدون حضور آن ها، بازار بورس معنا و کارکرد خود را از دست می دهد. کارگذار بورس، یک واسطه برای انجام معاملات در بازار بورس است. برای انتخاب بهترین کارگزاری بورس، باید فعالیت آن ها را در نظر گرفت و در معتبرترین آن ها ثبت نام کرد. برای ثبت نام در کارگزاری، لازم است مدارک شناسایی خود را به همراه داشته باشید. این مدارک شامل اصل و کپی شناسنامه، اصل و کپی کارت ملی می باشد. ممنون که تا انتهای این مقاله با ما همراه بودید.

سوالات متداول درباره کارگزاری بورس

۱. آیا ثبت کارگزاری در کشور،‌ نیاز به مجوز یا تضمین دارد؟

بله، مانند تاسیس بانک در ایران، باید از نهاد مربوطه مجوز گرفته و به منظور ایفای تعهدات خود در قبال جامعه مشتریان، تضمین به نهاد اعتباردهی داده شود. هر کارگزاری، حق عضویت سالانه به سازمان بورس می دهد.

۲. آیا دریافت کد بورس و کد دسترسی به سامانه معاملاتی از کارگزاری‌ها، رایگان است؟

خیر، هزینه اندکی دارد

۳. آیا در خرید عرضه اولیه، انتخاب نوع کارگزار اهمیت دارد؟

خیر. چون سهمیه اختصاصی به هر کد بورسی (سهامدار حقیقی یا حقوقی)، ثابت بوده و نوع کارگزار، هیچ اولویتی ایجاد نمی نقش کارگزار در معاملات بورس کند.

۴. آیا می ‌توان در آن واحد، یک سهم را از طریق سامانه معاملاتی چند کارگزاری بورس خریداری کرد؟

بله. اما این کار، جز اتلاف وقت، تاثیری در خرید یا مقدار سود فرد نخواهد داشت. هر سهمی را می توان از هر کارگزار خرید کرد و تعدد کارگزاری ها، سود خاصی ندارد.

۵. آیا فرقی می‌کند که من سهام خود را از کدام کارگزاری خریداری کرده یا در کدام کارگزاری به فروش برسانم؟

کارگزاری بورس و حکم آن

٭ خرید و فروش و مبادلات در بسترهای سرمایه‌گذاری بازار بورس به دلیل تعداد زیاد سرمایه‌گذاران و عدم آشنایی آنان با تمام قوانین و مقرّررات بورس، غالباً توسط کارگزاران صورت می­پذیرد، کارگزار نقش واسطه و وکیل را به صورت قانونمند و حرفه­ای ایفاء می‌نماید.[1]
٭ معاملات بورس توسط کارگزاری‌ها معمولاً به صورت آنلاین انجام می­شود، افراد بدون نیاز به مراجعۀ حضوری، مثلاً تعداد سهام و قیمت درخواستی خود را جهت خرید در سامانه معاملاتی وارد می‌کنند و کارگزاری سفارش آنان را اجراء می‌کند؛
البتّه، در بعضی از موارد، فرد در ساعات کاری بازار بورس نمی­تواند برای انجام معامله اقدام نماید، ولی می­تواند در هر ساعتی از شبانه‌روز، مثلاً تعداد سهام و قیمت مورد نظر خود را جهت خرید در سامانۀ درخواست اینترنتی کارگزاری وارد نماید و کارگزار در ساعت کاری بازار، درخواست خرید سهام را وارد نموده و معامله را انجام می‌دهد.
گاه نیز سفارش­ها به صورت تلفنی یا با حضور در کارگزاری انجام می­شود.
٭ کارگزار بورس بعد از انجام سفارش خرید یا فروش یا سایر معاملات یا خدمات بورسی، مبلغی تحت عنوان کارمزد یا حقّ الوکاله از اشخاص دریافت کرده و آن را از حسابشان کسر می­نماید.
مسأله 1657. اگر کارگزار فقط وکیل در انعقاد و انشای قرارداد و ثبت آن باشد، مثلاً سرمایه‌گذار خودش نوع و تعداد و خصوصیّات سهام و سایر شؤون معامله را مشخّص ­نماید و از کارگزار بخواهد که برایش­ معامله مورد نظر را انجام دهد، در این صورت احراز شرایط صحیح بودن قرارداد بر عهدۀ خود سرمایه‌گذار (موکّل) می‌باشد.
مسأله 1658. اگر کارمزد مذکور در ازای معاملات یا خدمات مشروع و حلال باشد اشکال ندارد؛ امّا کارگزار در ازای معاملات یا خدمات حرام مانند معاملات ربوی، مستحقّ کارمزد نمی­باشد.

[1]. کارگزاری­ها‌ علاوه بر واسطه­گری در معاملات، خدمات متنوّعی از جمله مشاورۀ سرمایه‌گذاری برای صاحبان سرمایه، ارائۀ کلاس‌های آموزشی و خدمات پشتیبانی ارائه می‌دهند.

نقش کلیدی کارگزاران و بورس تهران در معاملات «فروش تعهدی»

در علم مالی ، فروش استقراضی عمل فروختن دارایی یا اوراق بهاداری است که از شخص ثالث و با هدف خرید همان دارایی در آینده و پس دادن آن به قرض دهنده، قرض گرفته می‌شوند. با توجه به کارکرد این نوع از معاملات در بورس ها و به خصوص نقش آنها در بازارهای نزولی، بازار سرمایه ایران نیز از مدتی قبل، با ارائه طرحی با عنوان «فروش تعهدی»، قدم در اجرای این نوع از معاملات گذاشت که انتظار می رود با موافقت نهایی سازمان بورس و اوراق بهادار،کمیته فقهی بورس و در نهایت تهیه دستورالعمل مربوط به آن، پس از فراهم سازی زیرساخت های فنی، طی ماههای آینده، شاهد آغاز این نوع از معاملات در بورس باشیم.

با توجه به نقش پررنگ کارگزاران در «فروش تعهدی» و تاثیر زیادی که در جذب طرفین معامله در طرح فروش تعهدی دارند، در گفتگو با سید روح‌اله میرصانعی دبیرکل کانون کارگزاران بورس و اوراق بهادار به بررسی زوایای بیشتر این طرح و پیشنهادات ارائه شده از سوی نمایندگان کارگزاران در جلسات مربوطه پرداختیم که شرح این گفتگو را در ادامه می خوانید.

با توجه به شمارش معکوس بازار سرمایه ایران در راه اندازی معاملات فروش تعهدی، به نظر شما تا چه حد توانسته ایم در متنوع سازی ابزارهای موجود در بازار سرمایه موفق باشیم ؟

به طور کلی در تمام بورس های دنیا و در طبقه بندی بازارها، بازاری را پیشرفته می نامند که همه ابزارهای آن کامل بوده و به همین دلیل معاملات در آن به نحوی بهینه انجام شود.

بدین‌ترتیب ما نیز اگر قصد جذب سرمایه‌گذاران به بازار سرمایه را داشته باشیم، لازم است تمامی ابزارهای مورد نیاز را بر اساس تنوع عقاید و روحیه سرمایه گذاران و میزان ریسک گریزیشان، فراهم کنیم.

با این نگرش در چند سال اخیر بازار سرمایه ایران تلاش کرد ابزارهای متعددی همچون معاملات برخط، فیوچزر و آپشن را راه اندازی کند که خوشبختانه در مواردی همچون معاملات آنلاین یا برخط، فعالیت ها بسیار موفقیت آمیز بوده است.

البته در برخی موارد سطح و حجم معاملات ابزارها از آنچه پیش بینی می شد تا حدودی پایین تر است، بنابراین به نظر می رسد نیاز به آسیب شناسی، بسترسازی و تلاش بیشتری در مورد آنها وجود دارد.

به طور کلی نباید تنها به دنبال برگزاری جلسات کارشناسی با هدف طراحی ابزارهای مالی جدید باشیم ، بلکه باید ابزاری که هم اکنون وجود دارند را نیز با حضور متخصصان همان حوزه ، فعالان بازار و کارشناسان مورد بررسی متوالی قرار داده و زمینه افزایش حجم، استفاده بیشتر و به طور کلی افزایش تعداد معامله‌گران آن ابزار را فراهم کنیم. ضمن اینکه در کنار لزوم ارزیابی روش های رونق بیشتر ابزار موجود، به نظر می رسد باید به برخی ابزار با توجه به پیچیدگی ها و ساختارشان، فرصت زمان بیشتری داده شود تا فعالان بازار با آن آشنا شوند.

در مورد فروش تعهدی، به نظر شما این ابزار تا چه حد در بازار سرمایه کاربرد خواهد داشت؟

در بازارهای سرمایه روندهای متعددی اعم از رکود تا شرایط رونق رخ می دهد که برای هر یک از این شرایط، ابزارهایی خاص تعیین شده است. برای مثال در بازاری که رونق وجود دارد معامله گران علاقه مندند از طریق معاملات اعتباری وارد بازار شوند اما در شرایطی که سهام بالاتر از قیمت واقعی خود معامله شود، یکی از ابزارهای مورد استفاده، فروش استقراضی یا همان فروش تعهدی است. در این روش، مالکان سهامی که قصد فروش سهم خود را ندارند، مانعی برای قرض دادن سهم خود نیز نمی بینند و سهم خود را به افرادی که انتظار روند کاهشی دارند، قرض می دهند تا این افراد بتوانند با فروش و سپس خرید همان سهم با قیمت ارزان تر، از این تحلیل خود، کسب سود کنند ضمن اینکه مالک نیز بابت قرض دادن سهم خود به سود و منفعتی معین می رسد اما در کنار منفعت معامله گران، باید به این نکته نیز توجه داشته باشیم که به‌طورکلی تمامی ابزارها به شفافیت بیشتر بازار نیز کمک می‌کنند . وقتی بازاری رو به رشد است معامله گران با دریافت اعتبار و خرید سهام سعی می کنند قیمت را زودتر به قیمت واقعی و ارزش ذاتی برسانند و در مقابل، وقتی قیمت ها بالاتر از حدود منطقی است، از ابزار فروش تعهدی استفاده کرده و از این طریق کمک می کنند قیمت ها سریعتر به ارزش ذاتی خود بازگردند. بنابراین همه این ابزارها فرصت سود‌آوری و کسب منافع را هم برای فعال بازار فراهم می‌کنند و هم از طرف دیگر به منطقی شدن قیمت ها کمک کرده و باعث می شوند بازارها متعادل شوند. بنابراین اگرچه در نگاه نخست به نظر می رسد سهامدار در پی منافع خودش است اما واقعیت امر این است که این فرد با بهره مندی از ابزارهای معاملاتی به کاراتر شدن بازار و منطقی شدن قیمت ها کمک می کند. علاوه بر این باید در نظر داشته باشیم بازاری که معاملات آن صرفا بر محور سهام بچرخد برای همه فعالان بازار اعم از سهامداران و کارگزاران جذاب نخواهد بود چراکه تنوع درآمدی نخواهند داشت، اما ابزارها کمک می کنند سرمایه‌گذار در هر شرایطی چه صعودی چه نزولی، امکان طراحی استراتژی‌های معاملاتی، بهره بردن از نوسانات و بهره مندی مالی را داشته باشد.

این نه تنها برای سرمایه گذار خوب بلکه برای کارگزار نیز با اهمیت است چراکه در زمان­هایی که بازار با رکود مواجه است معاملات سهام کاهش و در نبود ابزارهای دیگر، کارگزار دچار زیان شده و یا تنوع درآمدی خود را از دست می­دهد.

علاوه بر این برای بورس­ها، شرکت سپرده گذاری، مدیریت فناوری و … که از این محل کارمزد گرفته و درآمد کسب می کنند نیز مفید خواهد بود. بنابراین هر چه ابزارهای ما در بازار متنوع تر باشد برای همه فعالان بازار جذاب تر خواهد بود.

میزان ریسک این ابزار چه میزان است و توصیه شما به سهامداران چیست؟

طبیعتا این نوع از ابزار ریسک زیادی دارند و به معامله گرانی که حرفه ای نیستند، توصیه می شود بدون آشنایی کامل وارد این نوع از معاملات نشوند. بهتر است افراد حرفه ای که توانایی تحلیل و ارزیابی را داشته و می دانند در چه زمانی قیمت سهام بالاتر از ارزش ذاتی آن است، از این ابزار استفاده کنند.

البته به نظر می رسد در آیین نامه معاملاتی فروش تعهدی محدودیتی در نظر گرفته نشده است.

بله. این که گفته می شود تنها معامله گران حرفه ای وارد این نوع از معاملات شوند، فقط یک توصیه است نه الزام هرچند که در برخی بورس ها نه تنها ابزارهای پیچیده تر بلکه در حیطه معاملات عادی نیز مجوز فعالیت مستقیم به غیر حرفه‌ای ها داده نمی شود.

اما به هر صورت در دستورالعمل فروش تعهدی محدودیتی برای ورود افراد تعیین نشده اما همواره این توصیه وجود دارد که غیر حرفه ای ها بدون اطلاع و دانش کافی وارد معاملاتی چون معاملات اعتباری و فروش تعهدی وارد نشوند.

آیا می توان گفت که با ورود ابزار «فروش تعهدی» بخش عمده ای از مجموعه ابزارهای معاملاتی در بازار سرمایه ایران تکمیل شده است؟

ابزارهای مالی جدید همواره در حال تولید هستند و ممکن است همچنان ابزارهای جدیدتر در دنیا معرفی شوند.

انتظار شما از میزان استقبال کارگزاران چیست؟

در مرحله نخست برای انجام معاملات فروش تعهدی، محدودیتی در نظر گرفته شده مبنی بر اینکه یک کارگزار باید بین مشتریان خود، زمینه انجام این نوع از معاملات را فراهم کند به این شکل که مالک سهم و متقاضی هر دو از طریق یک کارگزار معرفی شده باشند. البته این محدودیت می تواند در مراحل بعدی و در راستای رونق بیشتر معاملات و استقبال بازار برداشته شود اما با روش فعلی که برای آن طراحی شده، این احتمال وجود دارد که کارگزاران کوچک تر وارد این نوع از معاملات نشوند چراکه هماهنگ کردن با یک مشتری که مالک سهم بوده و به قرض دادن سهمش تمایل داشته باشد برای همه کارگزاران به خصوص کارگزاران کوچک که با سرمایه گذاران نهادی کمتری فعالیت می کنند سخت باشد. به طور کلی به نظر می رسد کارگزارانی که با سهامداران نهادی فعالیت می کنند از این منظر امکان موفقیت بیشتری خواهند داشت.

دلیل تعیین این محدودیت چه بود؟

از آنجا که مسئولیت نوشتن نرم افزار بر عهده شرکت‌های برخط قرار گرفته و آماده سازی آن پیچیدگی های خاصی دارد، این محدودیت در نظر گرفته شد اما انتظار می رود در مراحل بعدی با آمادگی بیشتر شرکت های برخط و کارگزاران، معامله بین مالک سهم و متقاضی در سطح کل بازار انجام شود.

جذاب بودن بازار نقش مهمی در جذب و مشارکت بیشتر شرکت های برخط داشته است. «فروش تعهدی» برای این شرکت ها تا چه حد می تواند قابل توجه باشد؟

در حال حاضر نوشتن نرم افزارها به شرکت های برخط واگذار شده و مانند هر ابزار دیگری سوال اصلی آنها این است که آیا می توانند از این بازار سودی کسب کنند یا خیر. از سوی دیگر در صورتیکه جذابیت های لازم برای این شرکت ها فراهم شود، قطعا در تهیه نرم افزار به گونه ای عمل خواهند کرد که نیاز سرمایه‌گذاران نیز برآورده شود.

به طور کلی یکی از موانع توسعه بازارها عدم طراحی نرم افزارهای لازم و کاربردی است از این رو این نکته بسیار اهمیت دارد که انگیزه توسعه نرم افزارهای قبلی و طراحی ابزارهای جدیدی که منطبق با نیازهای بازار باشد، در بین شرکت های برخط وجود داشته باشد.

از اینرو لازم است تا مشوق ها و سوبسیدهایی به شرکت های برخط داده شود. در این صورت اگر شرکت های برخط ببیند حضور در این عرصه توجیه اقتصادی دارد ، خود بر سر طراحی نرم افزاری که این بازار را پوشش بدهد با یکدیگر رقابت خواهند کرد. کما اینکه در معاملات برخط نیز چنین شرایطی رخ داد و شاهدیم که شرکت های برخط تلاش می کنند خودشان را دائماً ارتقا بدهند.

البته می توان راه حل های دیگری را نیز برای سرعت بخشیدن به فرایند راه اندازی ابزارهای نوین در نظر گرفت برای مثال شرکت فناوری اطلاعات می تواند نرم افزارها را به جای اینکه سوبسید مستقیم بدهد آماده سازی کند.

کانون کارگزاران بورس برای رونق ابزارهای جدید چه برنامه هایی دارد؟

کانون، در تمامی ابزارهای نوین دوره های آموزشی را برای کارکنان و مدیران شرکت های کارگزاری می کند.

واقعیت امر نیز این است که کارگزاران نیز بسیار علاقه مند هستند در این جلسات شرکت کنند اما این نکته خیلی مهم است که اگر کاگزار دوره آموزش را گذراند و بر اساس آن شرایط و مقدمات استفاده از ابزار را فراهم کرده و در نهایت موفق به جذب سرمایه گذار شد، از آن سو با مشکلات و موانع مقرراتی، نرم افزاری و غیره که موجب تحمیل هزینه های غیر معمول می شود، مواجه نشود.

به بیانی دیگر فراهم بودن انجام معاملات و نتیجه بخش بودن آن برای کارگزار، در علاقه مندی آنها در آموزش و یادگیری کارکرد ابزارها بسیار تاثیرگذار است. به خصوص در ابزاری مانند فروش تعهدی که تمام اجرای سازوکار معاملات در مقررات و آیین نامه اجرایی، برعهده کارگزاران قرار گرفته است این موضوع اهمیت بیشتری پیدا میکند.

بنابراین نقش کارگزاران در نقش کارگزار در معاملات بورس فروش تعهدی زیاد است؟

بله. در دستورالعملی که تا کنون تهیه شده نقش کارگزار بسیار پررنگ دیده شده است. کارگزار باید طرفین معامله یعنی مالک سهم و متقاضی را پیدا کرده و زمینه انجام معامله بین آنها را با تنظیم قرارداد و خرید نرم‌افزار مربوطه را انجام دهد. به نظر می رسد بخش عمده ای از وظایف در این دسته از معاملات بر کارگزار سپرده شده است از این رو توجیه اولیه کارگزاران در ورود به این نوع از معاملات ارتباط زیادی با میزان رونق و سودآوری و تطابق مقررات آن با منافعشان دارد. البته می شد سازوکار فروش تعهدی به گونه ای تهیه شود که بخش عمده ای از سازوکار آن به شرکت مدیریت فناوری اطلاعات یا شرکت سپرده گذاری واگذار شود.

بورس تهران چقدر در موفقیت فروش تعهدی نقش دارد؟

بورس در فرهنگ سازی ابزارها و معاملات بازار سرمایه نقش بسزایی دارد. بورس تهران با دارا بودن تالارهای مناطق، نسبت به بقیه ارکان، مزیت نسبی در این حوزه دارد و قابلیت افزایش معامله گران از طریق این تالارها، برای آن فراهم است.

در تهران تعداد افراد آشنا به قرارداد ها و ابزارهای نوین معاملاتی زیاد نیست، اما در شهرستان ها تعداد این افراد بسیار کمتر از تهران است.

بنابراین بورس تهران به خوبی می تواند از طریق تالارهای مناطق در این بخش موفق باشد. به طور کلی اینکه هر ابزار جدیدی طراحی شده و توسعه پیدا کرده و کامل‌تر شود به نفع بازار است و این پیشرفت بر عهده همه اهالی بازار است تا با آسیب شناسی، نقد و ارائه راهکار به بهبود آن کمک کنند. در این مسیر کارگزاران نیز بواسطه ارتباط مستقیم با سرمایه گذار، می توانند نقش بسزایی در عیب یابی و معرفی ایرادات احتمالی و راه های توسعه ابزارهای مالی جدید داشته باشند.

فرهنگ نقش کارگزار در معاملات بورس مفاهیم و اصطلاحات تخصصی بازارهای مالی و اقتصادی

اطلاعاتی درباره‌ي رویدادها و تصمیمات مربوط به ناشر که بر قیمت اوراق‌بهادار ناشر و تصمیم سرمایه‌گذاران تاثیر بااهمیت داشته باشد.

اطلاعات نهانی

هرگونه اطلاعات افشا نشده برای عموم که به طور مستقیم و یا غیرمستقیم به اوراق بهادار، معاملات یا ناشر آن مربوط می‌شود، و در صورت انتشار، بر قیمت و یا تصمیم سرمایه‌گذاران برای معامله اوراق‌بهادار مربوط تاثیر می‌گذارد.

اعلام عمومی

افشاء

افشای فوری

امهال واستمهال

به معنی مهلت دادن ویا درخواست مهلت درایفای تعهدات بوده که قراردادی فی مابین امضا نشده و فقط بانک در ان مهلت اقدام قانونی انجام نداده لیکن مشمول وجه التزام تأخیر تأدیه دین خواهد بود.

امیدنامه

سندی که اهداف، نرخ بازده مورد انتظار، شرایط و نحوه تبدیل اوراق به سهام (در صورت لزوم) و سایر جزئیات مربوط به "طرح توسعه و نوسازی شرکت" را شرح می‌دهد و تصویری از آینده‌ي سرمایه‌گذاری برای تصمیم‌گیری در اختیار سرمایه‌گذاران (خریداران "اوراق مشارکت") قرار می‌دهد. این سند قبل از انتشار عمومی باید به تایید "امین"، "حسابرس" و "بورس" برسد.

انتشار

انتقال قانونی

انتقال قهری

انحصار

وضعیتی در بازار که سهم یک یا چند بنگاه یا شرکت تولیدکننده، خریدار و فروشنده از عرضه و تقاضای بازار به میزانی باشد که قدرت تعیین قیمت و یا مقدار را در بازار داشته باشد، یا ورود بنگاه‌های جدید به بازار یا خروج از آن با محدودیت مواجه باشد.

اندازه قرارداد در معاملات آتی

در قراردادهای آتی اندازه هر قرارداد توسط بورس تعیین می شودو سرمایه گذاران فقط می توانند مضرب های صحیحی از این مقدار را مورد معامله قرار دهند. به طور مثال در قراردادهای آتی سکه طلای بورس کالا، اندازه قرارداد 10 عدد سکه طلای بهارآزادی می باشد.

انواع عقد

1- عقدلازم: عقدی است که هیچ یک از طرفین معامله حق فسخ آن را نداشته باشند. مانند سلف، فروش اقساطی، اجاره به شرط تملیک، نقش کارگزار در معاملات بورس مزارعه، مساقات، قرض الحسنه. 2- عقد جایز: عقدی است که هریک از طرفین می توانند هر وقت که بخواهند آن را فسخ نمایند مانند مضاربه ، جعاله، عقودمشارکتی. 3- عقد خیاری: عقدی است که ضمن آن برای طرفین یا یکی از آنها یا برای اشخاص ثالث اختیارفسخ معامله گذاشته می شود. 4- عقد منجز: عقدی است که قطعیت آن مشروط به انجام یا وقوع امری نباشد. 5- عقد معلق: عقدی است که قطعی شدن آن مشروط به انجام یا وقوع امری دیگر است. مانند مالک شدن مستاجر پس از پرداخت کل اجاره بها(اجاره به شرط تملیک) 6- عقد معین: عقودی راگویندکه در قانون مدنی نام آن ذکر گردیده باشد. مانند مضاربه ویا مشارکت. 7- عقد نامعین: عقدی است که در قانون مدنی نام برده نشده لیکن در قالب انعقاد انواع قراردادها در معاملات فی مابین امضاکنندگان برقرار می شود. 8- عقودمشارکتی یا غیرمبادله‌ای: عقودی را گویند که کالایی به هنگام انعقاد قرارداد مبادله نمی شود. مانند مضاربه – مشارکت 9- عقود مبادله‌ای: عقودی را گویند که با انعقاد قرارداد موضوع بین طرفین قرارداد مبادله می شود.مانند خرید وفروش اقساطی – اجاره به شرط تملیک،سلف. 10-عقد رهن: عقدی است که به موجب آن مدیون مالی را برای وثیقه قراردادن به داین می دهد. "قبض" اولیه بایستی انجام شود ولی استمرار قبض ضروری نمی باشد. در اختیار گرفتن مال را قبض می گویند. 11- قرارداد بانکی: سندی است بین بانک ومشتری که درقالب یک یا چند عقد منعقد می شود ومعمولاً قرارداد شامل عقد اصلی به‌همراه عقودخارج لازم دیگر برای شفافیت مراودات بین بانک ومشتری می باشد و طی آن عقود جایزرا با ذکرعبارت«قراردادهای خارج لازم به لازم»تبدیل می نماید.

انواع قراردادها در بانک

1-. قراردادهای رسمی : قراردادهایی هستند که در دفتر اسناد رسمی به ثبت می رسندولازم الاجرا می‌باشند. 2-. قراردادهای عادی: قراردادهای عقود اسلامی منعقده در بانک که به حکم ماده 15 قانون عملیات بانکی در بانک منعقد ودر حکم اسناد لازم الاجرا هستند و قراردادهای عادی دیگر که لازم الاجرا نمی باشند نظیر درخواست صدور ضمانتنامه وگشایش اعتبارات اسنادی. 3- قرارداد از نظر وثیقه: . قراردادهای دارای وثیقه (غیر منقول، چک، سفته، ضمانتنامه، اوراق سهام. ).‌قراردادترهین‌درقبال غیرمنقول حتماً باید در دفاتر اسناد رسمی تنظیم شوند درحکم اسناد لازم الاجرا خواهند بود.

اوراق اجاره

اوراق بهادار با نام قابل نقل و انتقالي است كه نشان دهنده‌ي مالکیت مشاع دارنده‌ي آن در دارایی مبنای انتشار اوراق اجاره است.

اوراق بهادار

هر نوع ورقه یا مستندی است که متضمن حقوق مالی قابل نقل و انتقال برای مالک عین و یا منفعت آن باشد. شورا، اوراق بهادار قابل معامله را تعیین و اعلام خواهد کرد. مفهوم ابزار مالی و اوراق بهادار در متن این قانون، معادل هم در نظر گرفته شده است.

اوراق مرابحه تشکیل سرمایه شرکت های تجاری

در این نوع از اوراق مرابحه، هدف تشکیل سرمایه، فعالیت تجاری مستمر است. بانی (شرکت تجاری) که نقش ناشر را نیز دارد، با انتشار و واگذاری اوراق مرابحه، وجوه نقدی مازاد افراد را جمع‌آوری کرده به وکالت از طرف آنان، کالاهای مورد نیاز دولت، سازمان‌های دولتی، شرکت‌های وابسته به دولت و بنگاه‌های اقتصادی بخش خصوصی و مصرف‌کنندگان را از تولید‌کنندگان یا مراکز فروش به صورت نقد خریده، سپس با افزودن نرخ معینی به عنوان سود، به صورت نسیه به مصرف‌کنندگان نهایی می‌فروشد

اوراق مشارکت

اوراق بهادار با نامی که با مجوز "بورس" به قیمت اسمی مشخص برای مدت معین جهت تامین بخشی از منابع مالی مورد نیاز طرح‌های نوسازی و توسعه شرکت‌های پذیرفته شده در "بورس" منتشر می‌شود. این اوراق بدون تضمین دولت و بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران انتشار می‌یابند.

اوراق مشارکت قابل تبدیل به سهام

آن گروه از (اوراق مشارکت) (ناشر) است که در سررسید نهایی و یا قبل از آن قابل تبدیل به سهام همان شرکت (ناشر) باشد.

ایستگاه معاملاتی

پایانه‌ي معاملاتی کارگزار است که با سامانه‌ي معاملاتی بورس در ارتباط می‌باشد. هر "ایستگاه معاملاتی" با کدی مشخص می‌شود که به آن "کد ایستگاه معاملاتی" گویند. ایستگاه‌های معاملاتی هر کارگزار با کدهای جداگانه تعریف می‌شود.

بازارگردان

کارگزار/ معامله‌گری است که با اخذ مجوز لازم و با تعهد به افزایش نقدشوندگی و تنظیم عرضه و تقاضای اوراق‌بهادار معین و تحدید دامنه‌ي نوسان قیمت آن، به داد و ستد آن اوراق می‌پردازد.

بازارگردانی

فعالیتی است که با هدف کاهش دامنه‌ي نوسانات قیمت اوراق‌بهادار و تامین نقدشوندگی آن با مجوز "سازمان" توسط "کارگزار" انجام می‌شود.

شخص حقوقی است که نهاد واسط براي تأمين مالي وي در قالب عقود اسلامي، اقدام به انتشار اوراق اجاره مي‌نمايد.

بخشهای اقتصادی

فعالیتهای اقتصادی از نظرظاهری تشابهاتی دارند که عموماً در سه گروه قابل جمع می باشد. 1-. فعالیت تولیدی: عبارتست از فعالیتی که طی آن مواد اولیه یا کالای نیمه ساخته درطی فرآیند دستی یا ماشینی به صورت تکی یا سری به کالای جدیدی تبدیل می‌گردند. 1-1-. گروه واحدهای صنعتی ومعدنی نظیر انواع کارخانه های تولیدی نظیر استخراج معادن مختلف شیشه – سیمان – خودرو و. 2-1-. گروه ساختمان : ساختمانهای مسکونی ،‌ویلائی، پاساژ و . ) (راهسازی – جاده- پل – فرودگاه و. ) 3-1-. گروه کشاورزی: طیور نظیر مرغداری گوشتی وتولید تخم مرغ وشترمرغ و. . دام نظیر گاوداری – گوسفندداری (گوشتی- شیری – گوسفند داشتی و. ) باغات وزمینهای کشاورزی وکالاهای واسطه ای. 2- .بازرگانی : فعالیتهای خرید وفروش و واردات وصادرات کالا به صورت جزئی وکلی توسط اشخاص حقیقی وحقوقی بدون ایجاد تغییرات در ماهیت وظاهر کالا. 3-. خدمات : فعالیتهای را در بر می گیرد که نیروی کار وتخصص خودرا درانجام امور موردنظر مورد استفاده قرار میگیرد وطیف گسترده ای در بخش اقتصادی را به خود اختصاص می دهند. (بانکها، بیمه ، حق العمل کاری، تعمیرات، تحقیقات، امورحقوقی، امور پزشکی وبیمارستانی، حمل ونقل، گردشگری وهتلداری، واحدهای آرایشگری، تهیه غذا.

انواع معاملات در بورس

مقررات حاکم بر بورس ، انواع معاملات بورس را تعیین و در هر مورد تکالیف و تعهدات طرفین و کارگزاران آنها را مشخص کرده است. معاملات سهام در بورس به سه نوع عادی، عمده و بلوکی تقسیم و به شیوه حراج انجام می شود. خریدار و فروشنده ناگزیرند برای انجام این معاملات بورسی به کارگزار مراجعه نمایند.

۱-معاملات عادی (خرد)

معاملات عادی آن دسته از قراردادها هستند که در تمام روزهای کاری بورس به منظور خرید و فروش سهام منعقد می شوند. معامله خرد عنوانی است که معامله گران و فعالان بازار به این معاملات روزمره اطلاق می کنند و در مقررات چنین عنوانی به کار نرفته است. انجام معاملات عادی مشمول شرایط و مقررات مخصوص به خود می باشد.

الف. تعیین قیمت سهام در بورس

بر خلاف معامله سهام در خارج از بورس که بدون هیچ گونه محدودیتی انجام می شود، برای تعیین قیمت سهام در بورس قواعد محدود کننده ای وضع شده است. قیمت سهام در بورس بر اساس عرضه و تقاضا تعیین می شود اما دامنه تغییر قیمت، دامنه محدودی است که به پیشنهاد هیات مدیره بورس تعیین می شود و اصطلاحا دامنه نوسان روزانه قیمت نامیده می شود. به موجب بند ۱۸ ماده ۱ آئین نامه معاملات در بورس اوراق بهادار تهران مصوب 1385 شورای بورس، دامنه نوسان قیمت، پایین ترین تا بالاترین قیمتی است که در آن دامنه، طی یک یا چند جلسه رسمی معاملاتی بورس، قیمت می تواند نوسان داشته باشد.

ب. محدودیت حجمی و حجم مبنا در خرید سهام بورس

معیار دیگری که در تعیین قیمت سهام موثر می باشد، حجم مبنا است. حجم مبنا تعداد اوراق بهادار از یک نوع است که هر روز باید مورد داد و ستد قرار گیرد تا کل درصد تغییر آن روز در تعیین قیمت روز بعد ملاک باشد . بورس بر اساس محاسبات ریاضی تعداد سهام هر شرکت که باید در هر روز کاری معامله شود تا قیمت سهام بر آن مبنا تعیین گردد را اعلام می کند. در تعیین حجم مبنا میزان سرمایه شرکت ها موثر است.

محدودیت حجمی محدودیت دیگری برای بر اصل آزادی قراردادها در معاملات بورس محسوب می شود به این معنی که هر شخص در زمان واحد حق خرید یا فروش بیش از درصد تعیین شده سهام در بورس را ندارد.

ج. پرداخت مبلغ و انتقال سهام در معاملات بورس

پس از وقوع معامله، بحث پرداخت ثمن و دریافت ثمن مطرح می شود.

ماده ۱۱ آیین نامه معاملات بدین منظور مدت سه روز کاری را تعیین کرده است. وجوه مربوط به سهام معامله شده در بورس همراه با وکالت نامه فروش سهام و اصل سهام باید حداکثر تا ۷۲ ساعت از تاریخ معامله بین کارگزاران خریدار و فروشنده رد و بدل گردد. کارگزار فروشنده موظف است تشریفات مربوط به انتقال سهام معامله شده را ظرف ۷۲ ساعت (سه جلسه معاملاتی) از تاریخ معامله انجام داده و سهام را تحویل خریدار نماید.

نقض تعهد در معاملات خرد سهام بورس

اولین شرط مسئولیت قراردادی وجود پیمانی نافذ و الزام آور میان زیاندیده و خوانده دعوا است. هرجا که تعهد ناشی از قرارداد انجام نشود و اجرای مستقیم آن امکان نداشته باشد مسئولیت قراردادی مطرح است.

نقض تعهد در معاملات خرد سهام بورس در روابط خریدار و کارگزار قابل تصور است، به این صورت که ممکن است خریدار وجه را به موقع به کارگزار نپردازد یا اصلا پرداخت نکند.

در روابط بین فروشنده و کارگزار وضعیت بر عکس است یعنی ممکن است کارگزار وجه ناشی از معامله را به مشتری پرداخت نکند. در آراء صادره ملاحظه می شود هرگاه تقصیر کارگزار موجب ورود خسارت به مشتری شده باشد هیات داوری کارگزار را محکوم به جبران خسارت نموده و تعهدی یا تفریط وی مانند هر قرارداد نمایندگی دیگر موجب مسئولیت او شده است.

همچنین در روابط شرکت کارگزاری و سپرده گذاری نیز نقض تعهد و عدم پرداخت به موقع وجوه امکان پذیر است، موضوعی که تسویه معاملات را بسیار بیشتر با مشکل مواجه می کند. چرا که عدم ایفای تعهدات یک کارگزار بر کل پروسه تسویه در بازار اوراق بهادار تاثیر می گذارد و ضمانت اجراهای عادی برای پوشش خسارت ناشی از اقدام کارگزار کفایت نمی کند.

متاسفانه در روابط بین کارگزاران و مشتریان آنها در ایران، قرارداد جامعی که حدود حقوق و تعهدات طرفین را تبیین کند وجود ندارد. صرفا دستور خرید و فروش سهام و فرم هایی که بعضا ناقص و بسیار محدود هستند در روابط بین آنها حاکم است، موضوعی که نه منافع کارگزار را تامین می کند و نه منافع مشتری کارگزاری را، با این حال همین فرم های ناقص، نقش قرارداد را ایفا می کنند.

تنها قرارداد موجود قرارداد عضویت در صندوق تضمین است که در دستورالعمل صندوق تضمین تسویه معاملات بورس اوراق بهادار تهران پیش بینی شده است. هدف از تاسیس این صندوق جلوگیری از بروز بحران ناشی از نقض تعهدات یک عضو بوده است. در این دستورالعمل واژه نکول به جای نقض تعهد به کار رفته و اینگونه تعریف شده است: عدم پرداخت بدهی ناشی از معاملات اوراق بهادار در موعد مقرر در روز تسویه توسط اعضای پایاپای .اما از آنجا که هیچ محدودیت حجمی برای کارگزاران در معاملات سهام وجود ندارد لذا سقف تعهد آنها نامحدود است و صندوق توانایی جبران تمام این موارد را ندارد لذا در ماده ۴ دستورالعمل تضمین پیش بینی شده است که صندوق تضمین حداکثر تا سقف منابع قابل پرداخت خود و در چارچوب مفاد این دستورالعمل نسبت به پوشش نکول اعضا اقدام می نماید.

در صورت نکول عضو در شرایط زیر موضوع توسط شرکت سپرده گذاری مرکزی به مرجع رسیدگی به تخلفات ارجاع می شود:

  • در صورتی که تامین بدهی نکول شده عضو، بر اساس دستورالعمل از محل منابع صندوق تضمین ممکن نباشد.
  • در صورتی که بدهی نکول شده عضو بر اساس دستور العمل از محل منابع صندوق پرداخت شده لکن عضو نکول کرده در مهلت های مقرر نسبت به باز پرداخت آن به همراه جریمه تاخیر مربوطه به صندوق تضمین خودداری نماید.
  • در صورتی که عضو، در یک دوره سه ماهه مرتکب نکول بیش از یک روز کاری شود.

شرکت سپرده گذاری مرکزی جهت وصول مطالبات صندوق تضمین از هر عضو نسبت به طرح دعوی از مجرای کمیته سازش و هیات داوری اقدام می نماید.

۲-معاملات عمده

در بورس تهران معاملات عمده بر اساس تعداد سهام موضوع معامله و سرمایه شرکت تعیین می شوند. مطابق بند ۱۹ ماده ۱ دستورالعمل اجرایی نحوه انجام معاملات در بورس اوراق بهادار تهران :(( معامله عمده ، معامله ای است که تعداد سهام یا حق تقدم قابل معامله در آن، در شرکت هایی که سهام پایه آنها بیش از سه میلیارد عدد است، بزرگتر یا مساوی ۵ درصد باشد.)) به عبارتی با توجه به مبلغ اسمی سهام که صد تومان است در شرکت هایی با سرمایه بیش از سیصد میلیارد تومان، معامله بیشتر از یک درصد سهام و در شرکت هایی با سرمایه مساوی یا کمتر از سیصد میلیارد تومان، معامله بیش از ۵ درصد سهام شرکت در زمره معاملات عمده تلقی می شود. در معاملات عمده دامنه نوسان قیمت و محدودیت حجمی اعمال نمی شود.

بنابراین در معاملات عمده باید حداقل یکی از شرایط زیر وجود داشته باشد:

  • تعداد سهام مورد معامله، از کل سهام آن شرکت به میزان معینی بیشتر باشد؛
  • حجم معاملات آن، طی یک دوره معین از کل حجم معاملات بازار بیشتر باشد.

دلیل وضع مقررات خاص برای معاملات عمده، اهمیتی است که عمدتا معامله این تعداد سهام در برنامه کسب و کار شرکت و در نتیجه تصمیم سرمایه گذاران و قیمت سهام دارد. نوعا معاملات این میزان سهام توسط اشخاصی صورت می گیرد که قصد مدیریت شرکت را داشته باشند.

بنابراین با توجه به تاثیر این معاملات نه تنها همه سهامداران باید از چنین معاملاتی مطلع باشند بلکه شرایط رقابت برای تصاحب آن و قیمت معامله با معاملات عادی نیز بایستی تفاوت داشته باشد.

معاملات عمده به دو نوع معاملات عمده ی عادی و معاملات شرایطی تقسیم می شوند؛ در نوع معاملات عادی، نقل و انتقال ثمن و سهام در مدت ۳ روز کاری انجام می شود، اما در معاملات عمده شرایطی، خارج از ساز و کار بورس و یا فرابورس، پرداخت بخشی از وجه به صورت مدت دار انجام می شود.

عدم ایفای تعهدات در معاملات عمده سهام بورس

نحوه ورود خسارت و جبران آن در معاملات عمده با معاملات خرد متفاوت است. این خسارت در سه مرحله قابل تصور است:

۱- نقض تعهد فروشنده پس از انتشار اطلاعیه معامله عمده و قبل از تعیین برنده معامله؛

۲- نقض تعهد خریدار پس از برنده شدن در رقابت و پیش از قطعیت معامله؛

۳- نقض تعهد فروشنده پس از تعیین برنده رقابت و پیش از قطعیت معامله.

نقض تعهد در معاملات بورسی علاوه بر ضمانت اجراهای حقوقی دارای ضمانت اجرای انضباطی نیز می باشد.

۳. معاملات بلوکی

سفارشی که برای خرید یا فروش بخش بزرگی از یک نوع اوراق بهادار ثبت می گردد، معامله ی بلوکی نامیده می شود. در معاملات بلوکی نیز درست مانند معاملات عمده، قواعد مربوط به محدودیت حجمی و محدودیت قیمتی رعایت نمی شود.

در ایران یک بازار مجزا برای انجام معاملات بلوکی ایجاد شده که به آن بازار بلوک گفته می شود و ساعت شروع و پایان و طول هر جلسه معاملاتی در آن مانند بازار عادی می باشد. به طور معمول، سرمایه گذاران حقوقی وارد معاملات بلوکی می شوند. در معاملات بلوکی، سرمایه گذاران می توانند سهام و حق تقدم قابل معامله ی بورسی را در شرایطی که حجم آن حداقل ۵۰ برابر محدودیت حجم سفارش در بازار عادی و یا ارزش معامله ای آن معادل ۲۰ میلیارد باشد را در این بازار معامله کنند؛ البته در شرایطی که این پیشنهاد مشمول نصاب های معامله عمده نباشد.



اشتراک گذاری

دیدگاه شما

اولین دیدگاه را شما ارسال نمایید.