انواع سهام اوراق حقوق صاحبان سهام


سهام عادی، همین سهامی است که شرکت‌ها عرضه می‌کنند و سهامداران به نسبت سهام خود، مالک شرکت می‌شوند.

حسابداری شرکت های سهامی

شرکت های سهامی : شرکت هایی هستند که سرمایه آنها به قطعات مساوی به نام سهام تقسیم شده است و مسئولیت هر یک از مالکین (سهامداران) در قبال تعهدات شرکت حداکثر به میزان مبلغ اسمی سهام می باشد . (یعنی مسئولیت مالکان در شرکت های سهامی محدود است ).

مواردی از قانون تجارت در خصوص شرکت انواع سهام اوراق حقوق صاحبان سهام های سهامی :

1 – انواع شرکت های سهامی:

شرکت سهامی خاص:

شرکتی است که کل سرمایه آن از طریق مالکین و موسسین شرکت تامین می شود

شرکت سهامی عام :

شرکتی است که همواره بخشی از سرمایه شرکت از طریق موسسین و مابقی از طریق اعلان پذیره نویسی از عموم مردم تامین می گردد.

2 – حداقل میزان سرمایه برای تاسیس شرکت سهامی عام ” 5 میلیون “ریال و برای شرکت سهامی خاص “1 میلیون” ریال می باشد.

3 – حداقل اعضای هیئت مدیره در شرکت های سهامی عام 5 نفر و در شرکت های سهامی خاص 3 نفر می باشد.

4 – در شرکت سهامی عام حداقل 20 %کل سرمایه شرکت باید از طریق موسسین تامین شده و مابقی از طریق عموم مردم تامین گردد.

از کل مبلغی که توسط موسسین تامین می گردد 35 %آن باید در حسابی تحت عنوان شرکت در شرف تاسیس در بانک سپرده گذاری شود .

5 – انواع سهام اوراق حقوق صاحبان سهام حداکثر مبلغ اسمی یک سهم در شرکت سهامی عام می تواند 10.000 ریال باشد و در شرکت های سهامی خاص محدودیتی از این بابت وجود ندارد.

6 – در حال حاضر کلیه شرکتهایی که در بورس اوراق بهادار پذیرفته شده اند باید به صورت سهامی عام باشند و به عبارت ساده تر هر شرکت بورسی سهامی عام نیز است ولی هر شرکت سهامی عام الزاما بورسی نمی باشد.

شرکت های سهامی

مزایای شرکت های سهامی :

  1. عدم تاثیر مهم فوت یا ورود
  2. جدایی مالیکت از مدیریت
  3. قدرت بالای جذب سرمایه و سهامداران جدید
  4. شخصیت حقوقی مستقل
  5. تداوم فعالیت
  6. سهولت نقل و انتقال سهام

ارزش سهم :

ارزش اسمی :

منظور از ارزش اسمی مبلغی است که روی برگه سهم درج شده است و سرمایه شرکت بر مبنای این ارزش در اداره ثبت شرکتها به ثبت رسیده است و همواره ثابت است.

کلیه ثبت های حسابداری که در رابطه با سهام در دفاتر و حساب ها انجام می شود بر مبنای ارزش اسمی سهم می باشد زیرا این مبلغ ثابت بوده و با گذشت زمان تغییری نمی یابد

نکته :

همواره سهام عادی و ممتاز در یک شرکت بر مبنای ارزش اسمی بستانکار می شود.

ارزش بازار :

ارزشی است که یک سهم در بازار آزاد بر اساس عرضه و تقاضا پیدا می کند و معامله می شود.

ارزش دفتری:

ارزشی است که از تقسیم خالص دارایی ها (حقوق صاحبان سهام) بر تعداد کل سهام شرکت بدست می آید.

هزینه های تاسیس :

برای تأسیس یک واحد تجاری فعالیت های خاصی انجام میشود. این فعالیتها مستلزم صرف مخارجی است که در ابتدا توسط مؤسسین پرداخت میشود.

این مخارج شامل مخارج حقوقی برای تهیه اساسنامه و شرکت نامه، حق مشاوره، حق الزحمه حسابداری، مالیات، مخارج ثبت و سایر مخارج مربوط به تأسیس است.

پرداخت این مخارج با هدف کسب منافع آتی در طول عمر واحد تجاری صورت میگیرد، لیکن به خودی خود منافع اقتصادی آتی ندارد.

در واقع این مخارج منجر به جریان ورودی وجوه نقد یا کاهش جریان خروجی وجوه نقد نمیشود و بنابراین در تعریف داراییها قرار نمیگیرد.

اگرچه در عمل شرکتها این مخارج را مطابق با قوانین مالیاتی یا دوره های اختیاری به حساب هزینه منظور میکنند، لیکن براساس الزامات استاندارد، در زمان تحمل به عنوان هزینه دوره منظور میشود.

نکته :

طبق استانداردهای حسابداری هزینه تاسیس باید به عنوان هزینه دوره تلقی شده و در دوره وقوع (اولین دوره فعالیت شرکت ) به حساب سود و زیان منظور شود و یا حداکثر طی 10سال مستهلک شود.

طبق قانون تجارت در خصوص شرکت های سهامی 3 مجمع وجود دارد:

1 – مجمع عمومی موسس :

این مجمع کلا یک بار در طول عمر شرکت برگزار می شود پس از آنکه موسسین اولیه شرکت سرمایه اولیه خود را جهت تامین سرمایه شرکت پرداخت نموده اند باید مابقی سرمایه را از طریق مردم پذیره نویسی نمایند .

که در نهایت پس از دریافت بخشی از مبلغ پذیره نویسی و تعهد مابقی مبلغ توسط پذیره نویسان ، موسسین می بایست از کلیه پذیره نویسان جهت شرکت در مجمع عمومی موسس دعوت به عمل آورند .

در این مجمع اساسنامه شرکت به رای گیری گذاشته شده و تصویب می شود و اعضای هیئت مدیره شرکت در شرف تاسیس تعیین می گردد و بازرس قانونی و حسابرس شرکت برای دوره یکساله تعیین خواهد شد .

پس از برگزاری این مجمع اعضای هیئت مدیره منتخب سهامداران مکلف هستند با قبول سمت کتبی و مراحل ثبت شرکت را انجام دهند و شرکت را به ثبت رسانند.

2 – مجمع عمومی فوق العاده :

این مجمع از بابت 4 وظیفه زیر و تصمیم گیری در خصوص آنها تشکیل خواهد شد :

  • تصمیم گیری در خصوص افزایش سرمایه
  • تصمیم گیری در خصوص کاهش سرمایه
  • تصمیم گیری در خصوص تغییر در مفاد اساسنامه
  • تصمیم گیری در خصوص انحلال شرکت

نکته :

مجمع عمومی فوق العاده با حضور بیش از نصف سهام دارای حق رای رسمیت خواهد یافت و کلیه تصمیمات در این مجمع به اکثریت 3/2 آرا حاضر در مجمع تصویب خواهد شد.

نکته :

در قانون تجارت منظور از تعداد آرای صاحبان سهام این است که هر شخص به تعداد سهامی که دارد دارای حق رای می باشد و به عبارت دیگر هر برگه سهم دارای یک رای می باشد نه هر نفر یک رای دارد.

3 – مجمع عمومی عادی سالیانه :

طبق قانون تجارت هیئت مدیره مکلف در پایان سال مالی شرکت و حداکثر ظرف مدت 4 ماه از پایان سال مالی صاحبان سهام شرکت را جهت شرکت در مجمع عمومی عادی دعوت نماید .

در این مجمع که با حضور حداقل نصف صاحبان سهام رسمیت می یابد ابتدا گزارش بازرس قانونی و حسابرس شرکت در خصوص صورت های مالی سال گذشته شرکت و عملکرد هیئت مدیره قرات می شود.

سپس پس از رای گیری از صاحبان سهام در خصوص صورت های مالی و توضیحات اعضای هیئت مدیره در خصوص ابهامات و سوالات سهامداران باید از طریق رای گیری بازرس قانونی و حسابرس شرکت برای سال مالی بعد انتخاب شود .

و همچنین روزنامه کثیر الانتشاری که باید آگهی ها و اطلاعات شرکت در آن درج شود انتخاب می شود.

در صورت موافقت سهامداران مبلغی به عنوان پاداش اعضای هیئت مدیره به مدیران شرکت تعلق خواهد گرفت و در نهایت میزان سودی که به ازای هر سهم به سهامداران تعلق می گیرد توسط اعضای مجمع مورد رای گیری و تصویب قرار می گیرد.

نکته :

مبلغ پاداش هیئت مدیره در صورت سودآوری و تصویب مجمع عمومی درشرکت سهامی عام حداکثر 5 %سود پرداختی به سهام داران و در شرکت سهامی خاص حداکثر 10 %سود پرداختی به سهام داران می باشد.

نکته :

البته در خصوص مجمع سالیانه این نکته قابل ذکر است که چنانچه مواردی جهت تصمیم گیری که در صلاحیت مجمع عمومی عادی است و باید در طی سال تصمیم گیری شود می بایست مجمع عمومی عادی تشکیل شود و چون مازاد بر یکبار است از این رو به این مجمع اصطلاحا مجمع عمومی عادی به شکل فوق العاده می گویند.

کاهش سرمایه :

1 – کاهش اجباری سرمایه :

نکته :

در کاهش اجباری سرمایه به علت زیان های وارده هم می توان ارزش اسمی سهام را کاهش داد هم تعداد سهام صادره را کاهش داد.

الف :بر اثر زیان های وارده :

هر گاه زیان های وارده به شرکت حداقل به میزان 50 % سرمایه اسمی شرکت گردد باید هیات مدیره مجمع عمومی فوق العاده را تشکیل تا نسبت به انحلال و یا کاهش سرمایه تصمیم گیری نمایند.

چنانچه رای مجمع عمومی عدم انحلال شرکت باشد باید در همان جلسه تصویب نمایند و سرمایه شرکت را تا انواع سهام اوراق حقوق صاحبان سهام مبلغ سرمایه موجود کاهش یابند.

ب :عدم مطالبه به موقع مبلغ باقی مانده تعهد سهامداران :

بر اساس قانون تجارت وصول تعهد صاحبان سهام نباید از 5 سال تجاوز نماید، بنابراین چنانچه در زمان مقرر مطالبات مربوط به تعهد صاحبان سهام دریافت نگردید هیات مدیره موظف است با تشکیل مجمع عمومی فوق العاده صاحبان سهام را نسبت به تقلیل سرمایه دعوت نماید.

این کاهش از طریق کاهش تعداد سهام و یا کاهش مبلغ اسمی سهام صورت میگیرد.

2 – کاهش اختیاری سرمایه :

شرکت های سهامی می تواند با اختیار نسبت به کاهش سرمایه تصمیم گرفته مشروط به اینکه به حقوق صاحبان سهام لطمه ای وارد نگردد.

کاهش اختیاری کاهش سرمایه به یکی از روش های زیر انجام می پذیرد :

الف :کاهش بهای اسمی سهام به نسبت مساوی

ب : پرداخت مبلغ کاهش یافته هر سهم به صاحبان سهام

جهت کاهش سرمایه به روش های فوق تحت شرایط و مقررات خاص ضمن اینکه شرکت موظف است حداقل ظرف مدت یک ماه در روزنامه کثیرالانتشار که آگهی های شرکت در آن منتشر میگردد آگهی کرده و جهت انجام کاهش سرمایه 2 ماه از تاریخ انتشار آگهی گذشته باشد.

حسابداری شرکت های سهامی

حقوق صاحبان سهام شامل موارد زیر میشود :

1 – سرمایه پرداخت شده :

  • سهام عادی
  • صرف سهام عادی
  • سهام ممتاز
  • صرف سهام ممتاز
  • سرمایه اهدایی

2 – سود انباشته

3 – سایر انباشت هاي سود

  • اندوخته قانونی
  • اندوخته احتیاطی

سهام عادی :

سهام عادی در حقیقت سهامی است که بدون هیچ گونه اولویتی در اختیار مالکان شرکت قرار دارد .

دارندگان سهام عادی صاحبان اصلی و نهایی شرکت محسوب می شوند از این رو وضعیت سهامداران عادی در مقایسه با اعتبار دهندگان و طلبکاران شرکت و همچنین سهامداران ممتاز شرکت با مخاطرات بیشتری مواجه است.

بدین معنی که در صورت ورشکستگی ابتدا باید مطالبات طلبکاران و اعتبار دهندگان تسویه گردد سپس در صورتی که منابعی در شرکت باقی مانده باشد سهم سهامداران ممتاز پرداخت خواهد شد و در آخرین مرحله تکلیف سهامداران عادی مشخص می شود .

به عبارت دیگر سهام دار عادی ، سهامداری است که تمایل دارد در شرکت ما سرمایه گذاری نماید در حالی که سهام دار ممتاز ، سهامداری است که شرکت تمایل دارد وی سهامدارش باشد بنابراین در هنگام تسویه و همچنین پرداخت سود این سهام دار ممتاز است که نسبت به سهام دار عادی اولویت دارد.

نکته :

شرکت سهامی از جمله شرکتهایی محسوب می شود که میزان تعهد صاحبان سهام حداکثر به میزان مبلغ اسمی سرمایه گذاری آنها می باشد بنابراین این شرکتها در قبال تعهدات شرکت برای مالکان خود مسئولیت محدودی ایجاد می کند.

ارزش اسمی سهام ممتاز بر روی برگه سهام مشخص می باشد .

معمولا هر ورقه سهام ممتاز دارای یک نرخ سود است که این نرخ سود در هنگام تقسیم سود میزان سودی را که به سهام دار ممتاز تعلق می گیرد نشان می دهد.

سهام دار ممتاز همانند سهام دار عادی مالک شرکت می باشد بنابراین چنانچه در سالی مجمع صاحبان سهام تصمیم بگیرد در آن سال سود سهامی توزیع نکند هیچ یک از سهامداران عادی و ممتاز در خصوص عدم تقسیم سود نمی توانند اعتراضی داشته باشند.

سهام ممتاز با حق مشارکت در سود اضافی :

در صورتی که سهام ممتاز دارای حق مشارکت در سود اضافی باشد این گونه برخورد می کنیم که ابتدا سود سهام ممتاز را طبق همان نرخ خودش محاسبه می کنیم پس از این میزانی که از سود به سهام دار عادی تعلق می گیرد سپس چنانچه سودی باقی مانده باشد سهام دار عادی و ممتاز در سود باقی مانده باهم سهیم می شود .

سهام ممتاز با حق مشارکت کامل :

به این معنی است که صاحبان سهام ممتاز علاوه بر امتیاز دریافت سود سهام در هر سال به میزان نرخ سود سهام ممتاز ، بر مبنای نرخ معین و از پیش تعیین شده ای باید علاوه بر سودی که دریافت نماید در صورت وجود سود بیشتر در باقی مانده سود نیز شریک شوند .

مثلا به سهام ممتاز 1.000 ریال با سود 5 %بدون قابلیت جمع شوندگی با حق مشارکت کامل است علاوه بر دریافت سود به میزان5 %ارزش اسمی سهم مناسبی از هرگونه سود مازاد پس از پرداخت سود به صاحبان سهام عادی تعلق می گیرد.

روش کار در این حالت بدین گونه است که چنانچه سهام ممتاز دارای حق مشارکت کامل باشد ابتدا براساس نرخ از پیش تعیین شده ( 5% ) سود سهام ممتاز پرداخت می شود و معادل همین سود نیز برای سهام دار عادی در نظر گرفته می شود.

حال چنانچه پس از این نوع تخصیص سود به سهامداران عادی و ممتاز بازهم سودی باقی مانده باشد آن سود باقی مانده به نسبت جمع ارزش اسمی سهام ممتاز و عادی بین آنها توزیع خواهد شد .

حسابداری سهام ممتاز قابل تبدیل به سهام عادی :

سهام ممتاز ممکن است با ویژگی قابلیت تبدیل منتشر شود به این معنی که با درخواست و به اختیار صاحبان سهام این گونه سهام ، سهام ممتاز می تواند با سایر اوراق بهادار از جمله با سهام عادی تعویض شود.

از آنجایی که امتیاز تبدیل موجب می شود که صاحبان اینگونه سهام اختیار نگه داری سهام ممتاز اصلی را داشته باشند یا آنها را به سهام عادی تبدیل کنند لذا این مزیت برای سرمایه گذاران بسیار با اهمیت است.

طبق استاندارد های حسابداری شرایط تبدیل و تفاوت بین ارزش اسمی و ارزش بازار سهام ممتاز تاثیری بر نحوه حسابداری این گونه هنگام صدور ندارد.

در خصوص حسابداری تبدیل سهام ممتاز به سهام عادی باید گفت که به دلیل اینکه در این تبدیل ارزش دفتری سهام ممتاز ملاک قرار می گیرد از این رو هیچ گونه سود زیانی از بابت تبدیل سهام ممتاز به سهام عادی در دفاتر شناسایی نمی شود.

و صرفا ارزش دفتری سهام ممتاز (ارزش اسمی+ صرف سهام ممتاز ) باید از دفاتر خارج شده و در ازای آن سهام عادی بستانکار می شود (به ارزش اسمی). مابه التفاوت این 2 به عنوان صرف یا کسر سهام عادی در حساب ها شناسایی می شود.

انحلال شرکت سهامی :

انحلال به معنای پایان فعالیت شرکت است .

شرکت سهامی به دلایل زیر منحل می شود :

  • انجام موضوع فعالیت شرکت که شرکت سهامی برای انجام آن تشکیل شده باشد غیر ممکن باشد.
  • در صورتی شرکت برای مدت معین تشکیل گردیده و آن مدت منقضی شده باشد مگر اینکه مدت قبل از انقضا تمدید شده باشد.
  • در صورت ورشکستگی
  • در زمان رأی مجمع عمومی فوق العاده مبنی بر انحلال.
  • در صورت صدور حکم قطعی دادگاه.

عملیات تسویه شرکت سهامی:

در زمان تسویه شرکت سهامی که به وسیله مدیران تسویه انجام می گیرد یک حساب با نام (سود و زیان تسویه)در دفاتر ایجاد می گردد و مراحل زیر به ترتیب صورت می گیرد:

اوراق بهادار (Security) چیست؟

سازمان بورس

بازارهای مالی در سرتاسر جهان، شامل بخش‌های مختلفی است، یکی از مهم‌ترین بخش‌ها در بازارهای مالی، اوراق بهادار است. در این مطلب، با کمک مقاله‌ای از وب‌سایت اینوستوپدیا، با تعریف اوراق بهادار، انواع آن، سرمایه‌گذاری و معامله‌گری در این حوزه و وضعیت قانون‌گذاری آن آشنا خواهید شد.

اوراق بهادار چیست؟

اوراق بهادار (Security)، به هر دارایی یا حقی گفته می‌شود که ذات غیرفیزکی دارد، از نظر قانون معتبر بوده و می‌توان آن را به فروش رساند.

در بیشتر کشورها، اوراق بهادار شامل موارد زیر می‌شود:

  • یک موقعیت مالکیتی در شرکت‌هایی که به صورت عمومی در بورس معامله می‌شوند (سهام در بورس)
  • یک رابطه طلبکاری از یک نهاد دولتی یا خصوصی (اوراق قرضه)
  • یا یک حق مالکیت بر ابزارهای مالی مشتقه (قرارداد آتی یا قرارداد اختیار)

به زبان ساده، اوراق بهادار وعده‌ای است که از نظر قانونی لازم‌الاجرا است و می‌توان آن را خرید، فروخت و یا با چیز ارزشمند دیگری مبادله کرد.

برای درک بهتر اوراق بهادار به این مثال توجه کنید. فردی روی کاغذی می‌نویسد:

من در تاریخ ۱۰ فروردین ۱۴۰۰، خودروی خود را به دارنده‌ی این برگه انتقال خواهم داد.

اگر این برگه به تأیید یک نهاد دولتی یا قانونی برسد، تبدیل به اوراق بهادار می‌شود؛ یعنی ورقی که بها دارد. بنابراین این برگه دارای ارزش است و ممکن است مردم به خرید یا فروش این برگه علاقه نشان دهند. بدیهی است که اگر خودرو تا قبل از تحویل صحیح و سالم مانده باشد، ارزش برگه نیز بالا خواهد رفت. در مقابل اگر مشکلی برای اتومبیل پیش بیاید، افراد علاقه کمتری به در اختیار داشتن آن برگه نشان خواهند داد و در نتیجه، ارزش آن افت خواهد کرد.

انواع اوراق بهادار

اوراق بهادار را می‌توان به دو دسته عمده سهام و بدهی تقسیم کرد. با این حال، دسته دیگری به نام ترکیبی وجود دارد که در آن، بخشی از ویژگی‌های اوراق سهام و اوراق بدهی ترکیب شده است. در ادامه، با این سه دسته بیشتر آشنا خواهیم شد.

«سهام» یا «اوراق حقوق صاحبان سهام»، متداول‌ترین نوع از انواع اوراق بهادار است. سهام، یک نفع مالکیتی است که سهام‌داران در یک نهاد (مانند یک شرکت) در اختیار دارند و یکی از انواع سهم در بازار سرمایه است. اوراق سهام شامل دو دسته‌ی سهام عادی و سهام مقدم است.

دارندگان سهام معمولاً دریافتی منظم ندارند، هر چند در برخی موارد سود سهم را دریافت می‌کنند. اما سود اصلی سهام‌داران از این سرمایه‌گذاری، سودی است که از فروش خود سهام (اوراق بهادار) به دست می‌آید (با این فرض که ارزش سهم افزایش یافته باشد).

دارندگان سهام این اختیار را دارند که به میزان سهام خود، در کنترل شرکت سهیم باشند. ضریب تأثیر رای هر سهام‌دار به نسبت سهمی است که در اختیار دارد. در صورت ورشکستگی شرکت، سهام‌داران پس از پرداخت کلیه تعهدات به طلبکاران، باقی‌مانده دارایی شرکت را به نسبت سهمی که دارند، بین خود تقسیم می‌کنند. در صورتی‌که دارایی مالی شرکت برای پرداخت تعهدات به طلبکارن کافی نباشد، این بدهی از کالاها یا خدمات شرکت پرداخت می‌شود.

اوراق بدهی

«اوراق بدهی» بیانگر پولی است که وام گرفته شده است و باید بازپرداخت شود. اندازه وام، نرخ بهره و تاریخ سررسید یا تمدید، تحت شرایطی در این اوراق قید می‌شود. اوراق بهادار بدهی شامل اوراق قرضه دولتی و شراکتی، گواهی‌های سپرده و اوراق وثیقه‌دار می‌شود.

زمانی که کسب‌وکارها یا نهادهای دولتی برای انجام فعالیت‌های اقتصادی نیاز به پول داشته باشند، با فروش ارواق قرضه می‌توانند سرمایه مورد نیاز خود را تأمین کنند. سرمایه‌گذار با خرید اوراق قرضه که از آن‌ به عنوان «اوراق بهادارِ با درآمد ثابت» نیز یاد می‌شود، برای بازه زمانی خاصی مقداری پول به یک نهاد قرض می‌دهد و بهرۀ ثابتی (ماهانه یا سالانه) از آن نهاد تحت عنوان درآمد ثابت دریافت می‌کند. اوراق قرضه دارای یک تاریخ سررسید است. وقتی اوراق قرضه به موعد سررسید خود می‌رسد، نهادی که پول سرمایه‌گذاران را دریافت کرده است، اصل پول را بازپرداخت می‌‌کند.

به‌طور کلی، دارندگان اوراق بدهی به طور منظم بهره، بازپرداخت اصل پول و سایر حقوق قراردادی تصریح شده (که شامل حق رای نیست) را دریافت می‌کنند. این اوراق برای مدت معینی صادر می‌‎شوند و در پایان توسط صادرکننده یا «ناشر» بازخرید می‌شوند. ناشر نهادی حقوقی است که اوراق بهادار را به نام خود منتشر می‌کند.

اوراق ترکیبی

«اوراق بهادار ترکیبی» همانطور که از نامش پیداست، برخی از ویژگی‌های اوراق بدهی و سهام را در کنار هم دارد. اوراق ترکیبی به سه دسته اصلی تقسیم می‌شود:

  1. سهام تضمینی: قرارداد اختیاری که توسط شرکت صادر می‌شود و به سهام‌داران حق خرید سهام را در یک بازه زمانی و با یک قیمت مشخص می‌دهد.
  2. سهام ترجیحی: سهم شرکت‌هایی که پرداخت بهره، سود سهام یا سایر بازدهی‌های سرمایه در آن‌ها اولویت و ارجح است.
  3. اوراق قابل تبدیل: اوراق قرضه‌ای که می‌توان آن‌ها را در بازار بورس به سهام شرکت ناشر تبدیل کرد.

سرمایه‌گذاری در حوزه اوراق بهادار

نهادی که اوراق بهادار را تولید کرده و به فروش می‌رساند، «ناشر» نام دارد و کسانی که این اوراق را می‌خرند، سرمایه‌گذار نامیده می‌شوند.

به‌طور کلی، اوراق بهادار نمایانگر یک سرمایه‌گذاری و وسیله‌ای است که نهادها، شرکت‌ها و سایر بنگاه‌های تجاری می‌توانند به‌وسیله آن سرمایه جذب کنند. شرکت‌ها با عرضه سهام خود به عموم مردم از طریق عرضه اولیه سهام (IPO) می‌توانند سرمایه بسیار زیادی جذب کنند.

برای مثال، مسئولین یک شهر یا ایالت یا کشور می‌توانند با صدور اوراق قرضه شهری، وجوه مورد نیاز برای یک پروژه را جمع‌آوری کنند. بسته به تقاضای بازار و یا ساختار قیمت‌گذاری یک موسسه، جذب سرمایه از طریق عرضه اوراق می‌توند گزینه مناسب‌تری نسبت به تأمین اعتبار از طریق وام بانکی باشد.

از طرف دیگر، خرید این اوراق با پولِ وام‌گرفته‌شده، که اصطلاحاً «خرید وجه تضمین با اهرم» نیز نامیده می‌شود، یکی از روش‌های محبوب برای سرمایه‌گذاری است. در اصل، یک شرکت ممکن است برای تسویه بدهی یا سایر تعهدات خود به نهادهای دیگر، حقوق مالکیتی خود را به صورت پول نقد یا سایر انواع اوراق بهادار به اشخاص حقیقی واگذار کند. این نوع تمهیداتِ وثیقه‌ای اخیرا در بین سرمایه‌گذاران نهادی افزایش یافته است.

اوراق بهادار چگونه معامله می‌شوند؟

اوراقی که به صورت عمومی معامله می‌شوند، در «بورس» لیست می‌شوند. بورس، بازاری متشکل و خودانتظام است که اوراق بهادار در آن توسط کارگزاران و یا معامله‌گران و طبق مقررات، مورد دادوستد قرار می‌گیرد.

ناشران می‌توانند با اطمینان دادن به معامله‌گران از جنبه انواع سهام اوراق حقوق صاحبان سهام قانون‌گذاری و تامین نقدینگی، نظر معامله‌گرها را به سهام خود جلب کنند. در سال‌های اخیر، سیستم‌های تجاری غیرالکترونیکی متداول‌تر شده‌اند و معامله‌گران به جای دادوستد اوراق کاغذی، به صورت آنلاین معامله‌ می‌کنند.

همانطور که اشاره شد، به اولین فروش عمده سهام یک شرکت در بورس، «عرضه اولیه» (IPO) گفته می‌شود. بازاری که یک سهم برای اولین بار در آن پذیره‌نویسی و عرضه می‌شود، «بازار اولیه» نامیده می‌شود.

در جریان عرضه اولیه، ناشر، فروشنده سهم است و سرمایه‌گذار یا تریدر، معامله‌گر سهم هستند. اما بعد از پایان عرضه اولیه، سهم وارد معاملات ثانویه می‌شود که در آن، سهم‌ها صرفا به عنوان یک دارایی از یک تریدر یا سرمایه‌گذار به تریدر دیگر منتقل می‌شوند. به بازاری که معاملات ثانویه در آن جاری است، «بازار ثانویه» گفته می‌شود. سهام‌داران می‌توانند سهام خود را در ازای پول نقد یا سود سرمایه به سایر سرمایه‌گذاران بفروشند، بنابراین، بازار ثانویه بازار اولیه را تکمیل می‌کند.

اوراق بهادار ممکن است به صورت خصوصی و به گروه محدودی که واجد شرایط هستند، عرضه شود. گاها سهام شرکت‌ها به صورت ترکیبی از عرضه عمومی و خصوصی ارائه می‌شوند.

انواع دیگر اوراق بهادار

اوراق بهادار دارای گواهی به صورت فیزیک و کاغذی ارائه می‌شوند. این اوراق همچنین ممکن است در سیستم ثبت مستقیم نگه‌داری شوند. به عبارت دیگر، یک مامور ثبت به نمایندگی از شرکت، سهام شرکت را بدون اینکه نیاز به صدور گواهی فیزیکی باشد، حفظ می‌کند.

فناوری‌ها و سیاست‌های مدرن، نیاز به اوراق دارای گواهی را برطرف کرده است. اکنون سیستمی توسعه یافته است که در آن ناشران می‌توانند یک گواهی جهانی واحد را به نمایندگی از تمام اوراق بهادار معتبر، در یک صندوق امانت‌داری بین‌المللی به نام شرکت «Depository Trust» یا «DTC» سپرده‌گذاری کنند. کلیه اوراق بهاداری که در DTC معامله می‌شوند، به صورت الکترونیکی هستند. شایان ذکر است که اوراق بهادار داری گواهی و بدون گواهی هیچ تفاوتی از نظر حقوق و امتیازات سهام‌دار و ناشر ندارند.

اوراق بهادار حامل به اوراق قابل مذاکره گفته می‌شود که حقوق مربوط به اوراق را به سهام‌دار می‌دهد. این اوراق تحت موارد خاص از یک سرمایه‌گذار به سرمایه‌گذار دیگر منتقل می‌شوند. اوراق حاملی که قبل از الکترونیکی شدنِ اوراق وجود داشتند، از لحاظ ماهیت مالکیتی همیشه مجزا از هم بودند. بدین معنی که هر ورق بهادار، بیانگر یک دارایی جداگانه بود و از نظر قانونی با سایر اوراق تفاوت داشت. این اوراق بهادار در اکثر موارد قابل دادوستد هستند، اما در موارد نادری نیز این‌گونه نیست. بدین معنی که با وام گرفتن، وام‌گیرنده می‌تواند در زمان بازپرداخت، خودِ دارایی یا یک دارایی مشابه دیگر را که معادل با دارایی اصلی است، پرداخت کند. در برخی موارد، ممکن است از اوراق بهادار حامل برای دور زدن مالیات استفاده شود. به همین دلیل، ناشران، سهام‌داران و قانون‌گذاران دید مثبتی به این اوراق ندارند. بنابراین استفاده از این اوراق در ایالات متحده نادر است.

اوراق بهادار ثبت‌شده به گونه‌ای از اوراق گفته می‌شود که نام سهام‌دار و سایر جزئیات لازم توسط ناشر در یک دفتر کل ثبت می‌شود. هرگونه دادوستد این اوراق به شرطی انجام می‌شود که اصلاحات لازم در دفتر کل ثبت شود.

قانون‌گذاری

در ایالات متحده، «کمیسیون بورس و اوراق بهادار ایالات متحده آمریکا» (SEC)، عرضه عمومی و فروش این اوراق را قانون‌گذاری می‌کند.

اما در ایران، این وظیفه به «شورای عالی بورس و اوراق بهادار» و «سازمان بورس و اوراق بهادار» محول شده است. طبق قوانین اوراق، مصوب سال ۱۳۸۴ مجلس شورای اسلامی، تعریف این دو نهاد به شرح زیر است.

«شورا» بالاترین رکن بازار است که تصویب سیاست‌های کلان آن بازار را برعهده دارد. اعضـای شورا به شرح زیر است:

  • وزیر امور اقتصادی و دارایی
  • وزیر بازرگانی
  • رییس کل بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران
  • رؤسای اتاق بازرگانی و صنایع و معادن ایران و اتاق تعاون
  • رئیس «سازمان» که به عنوان دبیر شورا و سخنگوی سازمان نیز انجام وظیفه خواهد کرد
  • دادستان کل کشور یا معاون وی
  • یک نفر نماینده از طرف کانون‌ها
  • سه نفر خبره مالی منحصراً از بخش خصوصی با مشورت تشکل‌هـای حرفـه‌ای بـازار اوراق بهـادار بـه پیشنهاد وزیر امور اقتصادی و دارایی و تصویب هیئت وزیران
  • یک نفر خبره منحصراً از بخش خصوصی به پیشنهاد وزیر ذیربط و تصویب هیئت وزیـران بـرای هـر بورس کالایی

سازمان بورس

»سازمان»، یک موسسه عمومی غیردولتی است که دارای شخصیت حقـوقی و مـالی مسـتقل بـوده و از محـل کارمزدهای دریافتی و سهمی از حق پذیرش شرکت‌ها در بورس اوراق بهادار و سایر درآمدها اداره می‌شود.

اوراق درامد ثابت

عکس اوراق درآمد ثابت

اوراق درآمد ثابت. اوراق درآمد ثابت به هر نوع سرمایه گذاری اطلاق می شود که حقوقی از نوع حقوق صاحبان سهام برای دارنده آن ایجاد نکند و منتشر کننده/قرض گیرنده آن را موظف انواع سهام اوراق حقوق صاحبان سهام کند تا تحت یک برنامه زمانی مشخص، مبالغ معینی را به دارنده آن اوراق پرداخت کند.
برای مثال، اگر شما پولی را به کسی قرض دهید و قرض گیرنده موظف شود که بهره ای را هر ماه به شما پرداخت کند، در واقع شما یک ورقه بهادار درآمد ثابت را که توسط قرض گیرنده منتشر شده، خریداری نموده اید.دولت ها اوراق قرضه دولتی به واحد پول خود و اوراق فرمانروایی به واحد پول دیگر کشورها منتشر می کنند. دولت های محلی برای تأمین سرمایه خودشان اوراق قرضه شهرداری منتشر می کنند. بدهی منتشره توسط آژانس های وابسته به دولت، اوراق قرضه آژانس نامیده می شود. شرکت ها می توانند اوراق قرضه شرکتی منتشر کنند یا از بانک ها از طریق وام شرکتی پول قرض کنند (سهام ممتاز را می توان از منظر بعضی مفاهیم اوراق درآمد ثابت در نظر گرفت). وام دهی بانکی ضمانت شده (مثل بدهی کارت اعتباری یا وام ماشین) می توانند دیگر انواع محصولات درآمد ثابت را شکل دهند، همچون اوراق بهادار پشتیبانی شده با کالا که مثل اوراق قرضه دولتی و شرکتی در بورس قابل معامله است.عبارت درآمد ثابت همچنین به درآمد شخصی که در طول دوره های مختلف تغییری نمی کند، اطلاق می شود. علاوه بر این به سرمایه گذاری های درآمد ثابتی جون اوراق قرضه، سهام ممتاز یا حقوق مستمری بگیری (بازنشستگی) که میزان ثابت آن تضمین شده، درآمد ثابت گفته می شود. وقتی مستمر بگیرها یا بازنشستگان به مستمریشان به عنوان منبع اصلی درآمد متکی باشند، عبارت «درآمد ثابت» این مفهوم را هم می رساند که آن ها نسبتاً درآمد احتیاطی محدود یا آزادی مالی کمی برای هزینه کردن دارند.
اوراق بهادار درآمد ثابت با اوراق مربوط به حقوق صاحبان سهام مثل سهام عادی که اجباری برای پرداخت سود ایجاد نمی کنند فرق دارد. یک شرکت به منظور رشد تجاری اغلب لازم است سرمایه اش را جهت خرید تجهیزات یا سرمایه گذاری در توسعه و تولید محصول جدید، افزایش دهد. سرمایه گذاران اگر مطمئن باشند که در صورت قرض دادن پول، متناسب با ریسک فعالیت های شرکت، بهره ای را دریافت می کنند، در شرکت سرمایه گذاری می کنند. وثیقه ای که شرکت به سرمایه گذار ارائه می دهد، هم می تواند بخشی از خودش باشد (مثل دادن بخشی از حقوق صاحبان سهام که همان سهام عادی است)، یا دادن تعهدی است مبنی بر پرداخت بهره و اصل وام در یک دوره زمانی معین (مثل اوراق قرضه، وام بانکی یا سهام ممتاز).
عبارت «ثابت» در «درآمد ثابت» تنها به برنامه زمانی پرداخت های اجباری اشاره داد و نه به میزان آن ها. «اوراق بهادار درآمد ثابت» شامل اوراق قرضه وابسته به تورم، اسناد بهره متغیر و مشابه آن می شود. اگر یک منتشرکننده اوراق در انجام پرداختی ناتوان شود، ذی نفع می تواند منتشرکننده را وادار به اعلام ورشکستگی کند. در مقابل اگر شرکتی ناتوان از پرداخت سود سهام عادی (که درآمد ثابت نیست) شود، تخطی قانونی صورت نگرفته و سهام دار نمی تواند ادعای طلب خود را بکند.

سهام عادی و سهام ممتاز چه تفاوتی با یکدیگر دارند؟

تفاوت سهام عادی و سهام ممتاز در چیست؟

تفاوت سهام عادی و سهام ممتاز از آنجایی مهم تلقی می‌شود که دارندگان سهام ممتاز از سود سهام بیشتری برخوردار می‌شوند و انتشار سهام ممتاز معافیت‌های مالیاتی خاصی را برای شرکت‌ها به دنبال خواهد داشت. به همین دلیل مدیران شرکت‌ها معمولا مشتاق به انتشار آن‌ها و جذب سهام دار ممتاز هستند.
در این مطلب به تفاوت سهام عادی و سهام ممتاز و ویژگی‌ها و امتیازات هر یک می‌پردازیم. اما ابتدا باید دید سهام چیست؟

  • 1) تعریف سهم چیست؟
  • 2) تعریف سهام عادی چیست؟
  • 3) سهام ممتاز چیست؟
  • 4) چه امتیازاتی در سهام ممتاز باید در اساسنامه ذکر شود؟
  • 5) امتیازات سهام ممتاز شامل چه مواردی می‌شود؟
  • 6) ویژگی سهام ممتاز
  • 7) تفاوت سهام عادی و ممتاز در چیست؟
  • 8) سخن آخر
  • 9) سوالات متداول

تعریف سهم چیست؟

بر اساس تعریف مندرج در ماده ۲۴ لایحه اصلاحی قانون تجارت، سهم قسمتی از سرمایه شرکت سهامی است که بیانگر میزان مشارکت و تعهدات و منافع صاحب آن در شرکت سهامی است.

سهم ممکن است بانام و یا بی‌نام باشد. در صورتی‌که برای بعضی از سهام یا رعایت این قانون مزایایی قایل شوند، این گونه سهام، سهام ممتاز نامیده می‌شود . مجموع ارزش سهام برابر است با سرمایه شرکت و صاحب هر سهم اجازه هرگونه دخل و تصرف در سهم یا سهام خویش را دارد.

برای محاسبه میزان سهامی که هر یک از شرکا باید دریافت کنند را محاسبه کنید به سادگی می‌توانید از ابزار تعیین میزان سهام مشارکت که توسط مجموعه وینداد طراحی شده استفاده کنید و دیگر نگران این موضوع در شروع کسب‌وکار خود نباشید!

تعریف سهام عادی چیست؟

سهام عادی یا (Common stock) سندی است که نشان می‌دهد درصد معینی از سهم شرکت به اشخاص معینی تعلق داد تا از سود و مزایای شرکت بهره‌مند شوند. دارندگان سهام عادی، مالکان اصلی شرکت هستند و از حقوق و مزایای زیر برخوردارند:

۱- حق دریافت سود سهام؛

۲- حق رأی دادن در مجامع عمومی عادی و مجمع فوق‌العاده؛

۳- حق تقدم در خرید سهام جدید؛

۴- حق باقی‌مانده دارایی پس از انحلال شرکت؛

۵- حق اطلاع از فعالیت‌های شرکت.

سهام عادی، همین سهامی است که شرکت‌ها عرضه می‌کنند و سهامداران به نسبت سهام خود، مالک شرکت می‌شوند.

سهام ممتاز چیست؟

سهام ممتاز یا (Preferred stock / Preferred share) به سهامی اطلاق می‌شود که در مقایسه با سهام عادی از امتیازاتی ویژه برخوردار باشند. بر اساس ماده ۴۲ هر شرکت سهامی می‌تواند به موجب اساسنامه و همچنین تا موقعی که شرکت منحل نشده است طبق تصویب مجمع عمومی فوق‌العاده صاحبان سهام، سهام ممتاز داشته باشد. امتیازات این‌گونه سهام و نحوه استفاده از آن باید به طور وضوح تعیین گردد.

هر گونه تغییر در امتیازات وابسته به سهام ممتاز باید به تصویب مجمع عمومی فوق العاده شرکت با جلب موافقت دارندگان نصف به علاوه یک این گونه سهام انجام گیرد.

طبق ماده ۴۲ لایحه شرکت‌های سهامی اعم از عام و خاص سهام ممتاز، نوعی گواهی مالکیت قابل انتقال است که به دارنده آن، حقی محدود و ثابت از دارایی‌های شرکت می‌دهد.

چه امتیازاتی در سهام ممتاز باید در اساسنامه ذکر شود؟

این نوع امتیازها که باید در اساسنامه شرکت ذکر و به تصویب مجمع عمومی فوق‌العاده صاحبان سهام رسیده باشد عبارت است از:

۱- اعمال تخفیف در پرداخت مبلغ اسمی سهام

۲- تخصیص سود بیشتر به سهام ممتاز

۳- پرداخت مبلغ اسمی سهام به سهامداران سهام ممتاز قبل از انحلال شرکت هنگامی که موضوع انحلال مطرح باشد .

۴- اعمال نظر در خصوص تعیین مدیران شرکت یا تفوق آراء سهامداران ممتاز نسبت به سهامداران عادی

۵- مستثنی کردن سهامداران ممتاز از اعمال زیان عملکرد

اصل بر این است که همۀ سهام‌ها باید مثل هم باشند. اما استثنائی در قانون ذکر شده. به موجب آن، دارندگان سهام ممتاز از امتیازات خاصی برخوردارند.

با تعریف سهام ممتاز در قانون تجارت، متوجه می‌شویم که این نوع سهام صرفا در شرکت‌های سهامی وجود دارد. به واسطه این سهام صاحب آن می‌تواند از امتیازاتی استفاده کند. مانند این‌که حق رأی بیشتری داشته باشد و یا در تقسیم سود اولویت داشته باشد و یا عضو هیئت مدیره بشود، یا غیره. به همین دلیل می‌توانید با افزایش دانش حقوقی خود در خصوص حقوق کسب‌وکارها از بروز مشکلات جلوگیری نمایید.

سهام عادی و سهام ممتاز

امتیازات سهام ممتاز شامل چه مواردی می‌شود؟

با داشتن سهام ممتاز در یک شرکت می‌توان از دو نوع امتیاز بهره برد: امتیازات مالی و امتیازات غیرمالی.

امتیازات مالی:

۱- درصد معینی از سود شرکت به شرکای ممتاز تعلق دارد.

۲- اگر شرکت سودی نداشت، به میزان آن مبلغ معین به شرکای ممتاز بدهکار می‌شود.

۳- سود این نوع از سهام، قبل از سود سهام عادی پرداخت می‌شود.

۴- شرکای ممتاز نسبت به سایر شرکا، برای طرف معامله شدن با شرکت، حق تقدم دارند.

۵- هم‌چنین دارندگان سهام ممتاز در خریدن سهام جدید از شرکت حق تقدم دارند.

۶- در زمان انحلال شرکت، پس از تصفیه بدهی‌ها ابتدا حقوق دارندگان سهام ممتاز پرداخت می‌شود.

امتیازات غیرمالی:

۱- گاهی برای دارندگان سهام ممتاز در ایران حق رأی اضافی درنظرگرفته می‌شود.

۲- گاهی برخی امتیازات کیفی به رأی اختصاص داده می‌شود. مثلا شرکت ممکن است تصمیم‌گیری در خصوص مسألۀ خاصی را منوط به رأی سهامداران ممتاز کند.

۳- ممکن است شرکت این امتیاز را برای شرکای ممتاز لحاظ کند که اعضای هیئت مدیره فقط از میان دارندگان سهام ممتاز انتخاب شوند.

ویژگی سهام ممتاز

یکی از ویژگی‌های سهام ممتاز جمع‌شوندگی آن است. شرکت‌ها معمولا در مواقع بحرانی پرداخت سود سالیانه به سهامداران را به حالت تعلیق در می‌آورند. در این حالت اگر شرکتی ۲ سال متوالی زیان‌ده باشد و سودی به سهامداران پرداخت نکند در پایان سال سوم و هنگام پرداخت سود ابتدا باید سود ۲ سال گذشته سهامداران ممتاز را پرداخت و سپس به سراغ پرداخت سود سهامداران عادی می‌روند که به این ویژگی سهام ممتاز جمع‌شونده می‌گویند.

همچنین هنگام انحلال شرکت سهامداران ممتاز به سهامداران عادی مقدم‌تر هستند، اما توجه کنید پس از انحلال شرکت پرداخت هرگونه سودی به سهامداران بعد از پرداخت بدهی‌ها و دیون شرکت انجام می‌شود.

تفاوت سهام عادی و ممتاز در چیست؟

ناآگاهی حقوقی در زمینه حقوق کسب و کار ها و قوانین و مقررات شرکت‌ها می‌تواند زمینه ساز بسیاری از مشکلات در آینده شود. اکنون می‌توانیم تفاوت سهام عادی و ممتاز را بررسی کنیم.

۱- اولویت دریافت سود توسط دارندگان سهام ممتاز در زمان توزیع سود.

۲- در زمان تسویه‌حساب شرکت و تسویه مالی طلبکاران و صاحبان اوراق قرضه ، سهامداران عادی تا قبل از اینکه سهامداران ممتاز پرداختی خود را بگیرند، پولی دریافت نخواهند کرد.

۳- سود سهام ممتاز از سهام عادی متفاوت و معمولاً بزرگ‌تر است.

۴- غالبا میزان سود سهامداران ممتاز بیشتر است.

۵- سود سهام ممتاز معمولاً تضمین شده است، یعنی اگر شرکت یک سال سودی پرداخت نکند، در پایان سال دوم باید ابتدا سود سال اول و دوم سهامداران ممتاز را پرداخت کند و سپس سود سال دوم سهامداران عادی را بپردازد.

سخن آخر

در پایان لازم به ذکر است که موضوع تفاوت سهام عادی و سهام ممتاز و آشنایی با ویژگی‌های هر کدام یکی از موضوعات مهم در حقوق کسب‌وکارها است. مواردی که ذکر کردیم از مهم‌ترین تفاوت‌های میان این دو سهام محسوب می‌شود. چنانچه در مورد هر یک از این نوع سهام‌ها پرسش و یا ابهامی داشتید و یا نیاز به راهنمایی داشتید، می‌توانید از مشاوره کارشناسان حقوقی وینداد بهره‌مند شوید. برای اینکه کسب‌وکار شرکت را بی‌دغدغه رونق دهید نمونه قراردادهای مرتبط با حقوق کسب‌وکارها را از بانک قراردادهای وینداد دریافت کنید.

سوالات متداول

سهام ممتاز چیست؟

سهام ممتاز یا (Preferred stock / Preferred share) به سهامی اطلاق می‌شود که در مقایسه با سهام عادی از امتیازاتی ویژه مثل اولویت پرداخت سود برخوردار باشند.

آیا ذکر امتیازات سهام ممتاز در اساسنامه ضروری است؟

امتیازهای سهام ممتاز باید در اساسنامه شرکت ذکر شود و به تصویب مجمع عمومی فوق‌العاده صاحبان سهام برسد. در مقاله بررسی کرده‌ایم که کدام امتیازها باید ثبت شوند.

اوراق بازار سرمایه (Capital Market Securities)

بازار سرمایه، بازاری برای سرمایه‌گذاری‌های مالی است که با توجه به ماهیت عملیاتی خود و از طریق خرید و فروش اوراق بهادار و تأمین منابع مالی بلندمدت برای فعالیت‌های اقتصادی، نقش قابل توجهی در فرآیند هدایت این منابع به بخش‌های مولد اقتصادی ایفا می‌نماید. در این میان، اوراق مبادله شده در این بازار تحت عنوان اوراق بازار سرمایه قلمداد می‌شوند که شامل اوراق بهادار بدهی، اوراق بهادار سرمایه‌ای، سرمایه‌گذاری غیرمستقیم و ابزارهای مشتقه می‌باشد.

تعریف به حد

اوراق مبادله شده در بازار سرمایه یکی از ابزارهای قابل مبادله در بازارهای مالی است که تحت عنوان اوراق بازار سرمایه قلمداد می‌شوند. این اوراق معمولا به منظور تأمین منابع مالی مورد نیاز برای خرید دارایی‌های سرمایه‌ای نظیر ساختمان، تجهیزات یا ماشین‌آلات منتشر می‌شود.

وجوه افتراق یا شقوق مختلف

نظام مالی در قالب دو بازار عمده پول و سرمایه با کارکردهای متفاوت به تسهیل مبادلات و تخصیص بهینه منابع می‌پردازند. اوراق بازار سرمایه در کنار اوراق بازار پول از ابزارهای مهم قابل مبادله در بازارهای مالی به شمار می‌روند که از لحاظ ویژگی‌ها (کوتاه‌مدت و بلندمدت) متفاوت می‌باشند.

فهرست مطالب

محتویات

مقدمه [ ویرایش | ویرایش مبدأ ]

نظام مالی در قالب دو بازار عمده پول و سرمایه با کارکردهای متفاوت به تسهیل مبادلات و تخصیص بهینه منابع می‌پردازند. بازار سرمایه، بازاری برای سرمایه‌گذاری‌های مالی است و به عنوان بستری برای سرمایه‌گذاری مستقیم یا غیرمستقیم سرمایه اشخاص (حقیقی/حقوقی) عمل می‌کند. این بازار وسیع‌تر از بازار اوراق بهادار بوده و تمامی انواع وام‌دهی و استقراض را در بر می‌گیرد. به عبارت دیگر، بازار سرمایه بازاری است که شرکت‌های تجاری و دولت‌ها در بلندمدت می‌توانند وجود نقد مورد نیاز خود را از آن محل تأمین نمایند. بازار سرمایه با توجه به مفهوم گسترده‌ای که دارد، شامل بازار اوراق بهادار نیز می‌شود. بازار اولیه و بازار ثانویه از اجزای مهم بازار اوراق بهادار به شمار می‌روند و در این بازار سهام عادی، سهام ترجیحی، سهام استقراضی و اوراق قرضه مبادله می‌گردد.

بازار سرمایه از طریق فروش اوراق بهادار بلندمدت به تسهیل تأمین مالی واحدهای دارای کسری با توجه به واحدهای دارای مازاد می‌پردازد. اوراق بهادار مبادله شده در این بازار تحت عنوان اوراق بهادار بازار سرمایه قلمداد می‌شوند. اوراق بهادر بازار سرمایه معمولا به منظور تأمین منابع مالی مورد نیاز برای خرید دارایی‌های سرمایه‌ای نظیر ساختمان، تجهیزات یا ماشین‌آلات منتشر می‌شود.

طبقه‌بندی اوراق بهادار [ ویرایش | ویرایش مبدأ ]

ابزارهای بازار سرمایه شامل اوراق بهادار بدهی، اوراق بهادار سرمایه‌ای، سرمایه‌گذاری غیرمستقیم و ابزارهای مشتقه می‌باشند.

اوراق بهادار بدهی [ ویرایش | ویرایش مبدأ ]

اوراق بهادار بدهی، ابزارهای مالی قابل معامله هستند که به عنوان سند یا مدرکی برای بدهی به حساب می‌آیند. در این میان، تسهیلات، سپرده‌ها، اعتبارهای تجاری و ذخایر فنی بیمه به عنوان ابزارهای مالی غیر قابل مذاکره و انتقال به حساب می‌آیند. معیارهای متنوعی برای تشخیص اوراق بهادار بدهی در برابر سایر انواع اوراق بهادار مانند اوراق بهادار سرمایه‌ای و سهام تأمین وجه برای سرمایه‌گذاری (سرمایه‌گذاری غیرمستقیم) وجود دارند. انواع اوراق بهادار بر حسب نوع درآمد قابل تشخیص هستند. این در حالی است که اوراق بهادار بدهی، بهره می‌پردازند و اوراق بهادار سرمایه‌ای، سود سهام توزیع شده پرداخت می‌کنند و سهام انواع سهام اوراق حقوق صاحبان سهام تأمین وجه برای سرمایه‌گذاری (سرمایه‌گذاری غیرمستقیم) نیز درآمد حاصل از وجوه سرمایه‌گذاری را پرداخت می‌کنند.

در ادامه به معرفی انواع اوراق بهادار بدهی می‌پردازیم.

الف- اوراق قرضه شرکتی

اوراق قرضه شرکتی به مفهوم اوراق قرضه بلندمدت است که توسط شرکت‌ها با رتبه اعتباری بالا به طور معمول (و نه همیشه) منتشر می‌شوند. سررسیدها از دو تا 30 سال بوده و مالک اوراق دو بار در سال بهره اوراق و اصل مبلغ سرمایه‌گذاری شده بر روی اوراق را در سررسید دریافت می‌کند. با توجه به کوچک‌بودن میزان مبلغ باقیمانده از اوراق قرضه برای هر شرکت مشخص، اوراق قرضه شرکتی تقریباً به اندازه سایر اوراق بهادار مانند اوراق قرضه دولتی ایالات متحده نقدپذیر نیست. اما بازار ثانویه فعال توسط دلالانی ایجاد می‌شود که تمایل به خرید و فروش اوراق بهادار شرکتی دارند. خریداران اصلی اوراق بهادار شرکتی عبارتند از شرکت‌های بیمه عمر، صندوق‌های بازنشستگی، خانوارها، بانک‌های تجاری، و سرمایه‌گذاران خارجی. اوراق قرضه از طریق شرکت‌های رتبه‌بندی و بر اساس این احتمال که شرکت انتشاردهنده در زمان سررسید توانایی لازم برای پرداخت‌ها را داشته باشد، رتبه‌بندی می‌شوند. معمولا اوراق قرضه با رتبه پایین با نرخ‌های بهره بالاتر برای جبران ریسک‌های فزاینده منتشر خواهند شد.

ب- اوراق خزانه

امکان خرید اوراق خزانه در بازه‌های زمانی دو، سه، پنج، هفت یا 10 سال قابل خریداری هستند و در ازای آن هر شش ماه یکبار بهره پرداخت می‌شود تا وقتی که به تاریخ سررسید خود نزدیک شود. زمانی که اوراق خزانه به سررسید می‌رسد، افراد می‌توانند اوراق را به ارزش اسمی بازخرید کنند. امکان خرید اوراق خزانه با نرخ تنزیل در سطحی معادل پاداش [-1] یا ارزش اسمی، به بازار فعلی یا جاری بستگی دارد و به روش‌های مختلف امکان سفارش اوراق خزانه مانند بسیاری از اوراق بهادار دولتی دیگر وجود دارد.

ج-اوراق قرضه شهرداری

اوراق قرضه شهرداری، علی‌رغم وجود کلمه شهرداری، شامل تمامی اوراق دولت‌ها، کشورها، شهرها و سایر زیرمجموعه‌های سیاسی دولت محلی خواهد بود. به همین دلیل، بهره‌ای که بابت اوراق قرضه خواهند پرداخت، معاف از مالیات است.

د-اوراق تسهیلات رهنی

اوراق تسهیلات رهنی به عنوان تعهدات بدهی بلندمدت محسوب می‌شوند که برای تأمین مالی و خرید مستغلات از آن استفاده می‌کنند. اوراق تسهیلات رهنی مقیم توسط افراد و خانوارها برای خرید مسکن دریافت می‌گردد و مؤسسات مالی به عنوان قرض‌دهندگان نقش خود را به عنوان واسطه‌گر مالی با اعطای تسهیلات به افراد مقیم ایفاء می‌کنند. این مؤسسات، سپرده‌ها را از واحدهایی که مازاد منابع دارند دریافت کرده و وجوه جمع‌آوری شده را به افرادی که خواهان خرید مسکن هستند قرض می‌دهند. پیش از اعطای تسهیلات احتمال اینکه قرض‌گیرنده، تسهیلات دریافتی را بر مبنای یک سری معیارهای مشخص از جمله سطح درآمد در مقایسه با ارزش ملک برای بازپرداخت تسهیلات، ارزیابی می‌کنند. ملک خریداری شده به عنوان وثیقه در زمانی که قرض‌گیرنده امکان پرداخت تسهیلات را ندارد، عمل می‌کند. تسهیلات درجه دوم به برخی از قرض‌گیرندگانی اعطاء می‌گردد که دارای درآمد کافی برای دریافت تسهیلات درجه یکم نبوده یا توانایی انجام پیش‌پرداخت را ندارند. تسهیلات درجه دوم نشان‌دهنده ریسک نکول بالاتر بوده و بنابراین قرض‌دهندگان نرخ بهره بالاتری (کارمزد اضافی و بیشتر) را برای جبران در نظر می‌گیرند.

ن-اوراق بهادر با پشتوانه رهنی

اوراق بهادار با پشتوانه رهنی به مفهوم تعهدات بدهی هستند که بیان‌کننده مطالباتی مربوط به بسته‌ای از اوراق تسهیلات رهنی می‌باشد. انواع بسیاری از اوراق بهادر با پشتوانه رهنی وجود دارند که ساده‌ترین شکل آن مربوط به سرمایه‌گذارانی می‌شود که این اوراق را خریداری کرده، مبالغ ماهانه‌ای را دریافت می‌کنند که توسط مالکان مسکن بر روی تسهیلاترهنی پرداخت می‌شود.

اوراق بهادار سرمایه‌ای [ ویرایش | ویرایش مبدأ ]

اوراق بهادار سرمایه‌ای، از لحاظ دارایی‌ها شکلی از سرمایه‌گذاری مالی محسوب می‌گردد. انواع سرمایه‌گذاری‌های مالی بر مبنای نوع سرمایه‌گذار طبقه‌بندی می‌شوند: (1) سبد سرمایه‌گذاری که مربوط به نگهداری اوراق بهادار سرمایه‌ای در سطحی گسترده می‌باشد. (2) اوراق بهادار سرمایه‌ای بین‌شرکتی که مربوط به پیوندهای مالکیت بین واحدهای مرتبط بوده و به سرمایه‌گذاری مستقیم مربوط می‌شود و در آن ترکیبی از سهام فهرست‌شده و فهرست‌نشده را می‌توان یافت و (3) اوراق بهادار مربوط به شرکت‌های با مالکیت خصوصی است. شرکت‌هایی که دارای مالکیت خصوصی هستند تحت مالکیت یک سهام‌دار یا گروه کوچکی از سهام‌داران است که نوعاً از بخش خانوار بوده و به طور عمومی فهرست نمی‌شوند. ویژگی‌های اصلی اوراق بهادار سرمایه‌ای عبارتند از:

(1) مطالباتی از سوی سهام‌داران در خصوص ارزش خالص شرکت ناشر است.

(2) این اوراق می‌تواند در بازر بورس فهرست شده و یا آن که در این بازار فهرست نشوند.

(3) این اوراق در یک تاریخ انتشار معین با قیمت مشخص منتشر می‌شوند.

(4) این اوراق دارای سررسید مشخص و اظهار شده از قبل نیستند.

(5) این اوراق معمولاً ببر حسب پول داخلی منتشر می‌شوند

(۶) درآمدهایی را به شکل سود توزیع شده ایجاد می‌کنند.

رایج‌ترین نوع اوراق بهادار سرمایه‌ای عبارتند از:

الف-سهام عادی

سهام‌داران عادی به عنوان ریسک‌کنندگان اصلی به حساب می‌آیند و بخشی از شرکت سهامی را که تضمینی هم برای آن وجود ندارد، مالک می‌شوند و در زمان ورشکستگی شرکت نیز به عنوان آخرین گروهی هستند که در صف مطالبات و وصول آن از محل انتفاع از فروش دارایی‌های شرکت قرار می‌گیرند. لذا در برابر چنین ریسکی، در رشد شرکت نیز سهیم هستند زیرا رشد ارزش شرکت به سهام‌داران عادی تعلق می‌گیرد. شرکت ممکن است پرداخت‌های دوره‌ای به شکل فصلی به سهام‌داران داشته باشد که آن را سود سهام توزیع‌شده نقدی به سهام‌داران عادی می‌نامند. سود سهام توزیع‌شده نقدی نیز معمولاً به سهام‌داران به صورت فصلی پرداخت می‌شود اما ممکن است به صورت سالانه و یا به طور غیرنظام‌مند پرداخت شود و یا در مواردی حتی هیچ وقت پرداخت نشود. سهام‌دار عادی هیچ تضمینی بابت پرداخت سود سهام توزیع شده در اختیار ندارد.

ب- سهام ممتاز

سهام ممتاز از نظر فنی، بهره حقوق صاحبان سرمایه در شرکت است اما ویژگی‌هایی همانند ویژگی‌های اوراق قرضه را دارا می‌باشد. به عبارت دیگر، سهام ممتاز به این معناست که این نوع از سهام دارای ارزش اسمی سهام اظهار شده از قبل بوده که مطالباتی را علیه دارایی‌های شرکت ابراز می‌کند و مطالبات از جنس مطالبات سهام‌داران عادی را لغو کرده و کنار می‌گذارد اما در اولویتی پایین‌تر نسبت به مطالبات دارندگان اوراق قرضه قرار می‌گیرد. سهام ممتاز همچنین یک سود سهام توزیع‌شده نقدی ثابت را در مقایسه با سهام‌داران عادی دریافت خواهند کرد. انواع اصلی از سهام ممتاز عبارتند از سهام قابل بازخرید، سهام با سود انباشته، سهام قابل تبدیل، سهام انباشته یا مرکب، و سهام مشارکتی.

ابزارهای مشتقه [ ویرایش | ویرایش مبدأ ]

علاوه بر اوراق بهادار بازار پول و بازار سرمایه، ابزارهای مشتقه نیز در بازارهای مالی مبادله می‌شوند. ابزارهای مشتقه قراردادهای مالی هستند که ارزش آن‌ها از ارزش دارایی‌های بنیادین آن‌ها (نظیر اوراق بدهی یا اوراق بهادار سرمایه‌ای) به دست می‌آید. مهمترین کارکرد ابزارهای مشتقه، پوشش و مدیریت ریسک است.. مهم‌ترین ابزارهای مشتقه رایج در جهان عبارتند از: پیمان آتی، قراردادهای آتی، اختیار معامله و سوآپ.

جستارهای وابسته

  • اوراق بازار پول
  • اوراق بدهی
  • سهام
  • ابزارهای مشتقه
  • سرمایه‌گذاری غیرمستقیم
  • اوراق بهادار سرمایه‌ای

پانویس/ پاورقی



اشتراک گذاری

دیدگاه شما

اولین دیدگاه را شما ارسال نمایید.